بکاض: دیوانه را گویند به زبان پهلوی. واژگان پهلوی؟
متنی که فرستاده‌اید، بخشی از کتاب «لغت فرس» اسدی طوسی (ذیل باب الضاد) است که در لغت‌نامه دهخدا نیز نقل شده است. [1]
اما نکته بسیار مهم و تاریخی درباره این واژگان وجود دارد: این کلمات در واقع پهلوی (یا اصیل فارسی) نیستند، بلکه کلماتی ساختگی یا تحریف‌شده بر اثر اشتباهات نسخه‌برداری هستند.
زبان‌شناسان و مصححان برجسته (مانند دکتر علی‌اشرف صادقی) در بررسی فرهنگ‌های کهن به این نتیجه رسیده‌اند که «باب الضاد» در لغت فرس اسدی یکی از عجیب‌ترین بخش‌های این کتاب است؛ به چند دلیل روشن:
- نبود حرف «ض» در زبان پهلوی: در زبان پهلوی (فارسی میانه) و فارسی باستان، اصلاً صدای «ض» وجود نداشته است. واژه‌هایی که دارای حرف «ض» هستند، همگی ریشه عربی دارند.
- اشتباه نسخه‌برداران (تصحیف): بسیاری از این کلمات در اصل واژه‌های فارسی با حروف دیگری مانند «ش»، «چ» یا «ز» بوده‌اند که در طول قرن‌ها، کاتبان و نسخه‌نویسان به دلیل شباهت ظاهری خط، نقطه‌ها را جابه‌جا کرده و آن‌ها را با «ض» نوشته‌اند. برای مثال، کلماتی مثل خاض، تاض، راض و شاض احتمالاً شکل دگرگون‌شده کلماتی با پسوندهای متداول فارسی یا واژگان عامیانه و ساختگی زمان‌های بعد بوده‌اند که به اشتباه به زبان پهلوی نسبت داده شده‌اند.
بنابراین، برخلاف ادعای متن‌های قدیمی، این واژه‌ها ارزش زبان‌شناختی به عنوان «زبان پهلوی اصیل» ندارند و بیشتر یک جاذبه و لغزش تاریخی در فرهنگ‌نویسی کهن فارسی به شمار می‌روند.
آیا تمایل دارید ریشه واقعی کلمه «دیوانه» یا واژه‌های مشابه را در زبان پهلوی اصیل بررسی کنیم تا تفاوت آن را با این نمونه‌های ساختگی ببینید؟
