باب الطاء بطاط: مرد عیار را گویند. خطاط: نقاش باشد. کاط: کشافه باشد. افراط: آمیختن باشد. غاط: ناکام باشد. واژگان پهلوی؟
این متن نیز دقیقاً مانند بخش قبلی، از «باب الطاء» کتاب لغت فرس اسدی طوسی نقل شده است. اما همان قاعده و حقیقت زبان‌شناختی در اینجا هم با شدت بیشتری صدق می‌کند: این واژه‌ها به هیچ عنوان واژگان پهلوی یا اصیل فارسی نیستند. [1]
دلایل علمی و ساختاری ردّ این واژه‌ها به عنوان زبان پهلوی عبارتند از:
- نبود حرف «ط» در زبان پهلوی و فارسی اصیل: حرف «ط» یک واج و نشانه کاملاً عربی است. در زبان پهلوی (فارسی میانه) و فارسی باستان، اصلاً صدایی معادل «ط» وجود نداشته است. هر کلمه‌ای در زبان فارسی که با «ط» نوشته شود، یا ریشه عربی دارد (مثل افراط، خطاط) و یا معرب‌شده‌ی کلمات دگرگون‌شده است.
- کلمات مشخص عربی با معانی من درآوردی: در این لیستی که فرستاده‌اید، واژه‌هایی مانند «خطاط» (نویسنده/خوشنویس در عربی) و «افراط» (زیاده‌روی در عربی) ریشه کاملاً واضح عربی دارند. نسبت دادن معنای «نقاش» به خطاط یا «آمیختن» به افراط در قالب زبان پهلوی، ناشی از کم‌اطلاعی نسخه‌برداران بعدی یا جعل کلمات برای پر کردن قافیه‌ها در فرهنگ‌های کهن بوده است.
- پدیدهٔ «تصحیف» و دگرگونی خط: کلماتی مثل بطاط، کاط و غاط واژه‌هایی ساختگی یا مسخ‌شده هستند که بر اثر جابه‌جایی نقطه‌ها در طول قرن‌ها به این شکل درآمده‌اند. برای مثال، کاتبان به مرور زمان کلمات فارسی عامیانه یا واژه‌های مجهول را با تغییر دادن حروف به شکل «ط» نوشتند تا در ذیل «باب الطاء» قرار گیرد.
زبان‌شناسان برجسته در تصحیح‌های مدرنِ لغت فرس (مانند تصحیح دکتر علی‌اشرف صادقی)، این بخش‌ها را به عنوان «لغات مجعول و محرَّف» (واژه‌های ساختگی و تحریف‌شده) دسته‌بندی کرده‌اند که ارزش اصالت زبانی ندارند. [1, 2]
آیا دوست دارید بدانید معادل واقعی واژه‌هایی مانند «نقاش» یا «آمیختن» در زبان پهلوی اصیل چه بوده و با چه خط و ساختاری نوشته می‌شده است؟
