موزه آسیایی (Asiatic Museum) سن پترزبورگ که امروزه با نام انستیتو نسخ خطی شرقی آکادمی علوم روسیه (Institute of Oriental Manuscripts) شناخته میشود، یکی از غنیترین و قدیمیترین مراکز شرقشناسی در جهان است. این نهاد در سال ۱۸۱۸ میلادی به دستور کنت سرگئی اوواروف تأسیس شد و هسته اولیه آن مجموعهای از نسخههای خطی عربی بود که از یک کنسول فرانسوی خریداری شده بود.
در ادامه اطلاعات کلیدی درباره کتابخانه و گنجینههای این مرکز آورده شده است:
تاریخچه و تغییر نام
تأسیس (۱۸۱۸): ابتدا به عنوان بخشی از آکادمی علوم امپراتوری روسیه برای نگهداری مدالها، سکهها و نسخ خطی شرقی شکل گرفت.
تحول (۱۹۳۰): موزه آسیایی با چندین نهاد دیگر ادغام شد و «انستیتو شرقشناسی» را تشکیل داد. بعدها بخش عمده اداری به مسکو منتقل شد، اما گنجینه عظیم نسخ خطی در سن پترزبورگ باقی ماند.
وضعیت فعلی: امروزه در ساختمان باشکوه «کاخ نیو میخائیل» (New Michael Palace) در کنار رود نوا واقع شده است.
گنجینههای موجود در کتابخانه
این کتابخانه بیش از ۱۰۰,۰۰۰ نسخه خطی و کتابهای چاپ سنگی به ۶۵ زبان مختلف شرقی را در خود جای داده است، از جمله:
نسخ خطی فارسی: مجموعهای بسیار ارزشمند از دیوانهای شعری، متون تاریخی، پزشکی و علمی که قرنها قدمت دارند.
بخش عربی و ترکی: شامل نسخههای نادر قرآن و متون کلاسیک اسلامی.
مجموعه تانگوت (Tangut): بزرگترین مجموعه جهان از متون زبان منقرض شده تانگوت که از شهر باستانی خارا-خوتو به دست آمده است.
نسخ خطی چینی، تبتی و مغولی: که شامل متون مذهبی بودایی و اسناد تاریخی منحصر به فرد است.
اهمیت علمی
این مرکز نه تنها یک مخزن بزرگ، بلکه یک کانون پژوهشی فعال است. دانشمندان بزرگی مانند کارل زالمان (که بر روی متون مانوی و زبانهای ایرانی باستان کار میکرد) و ایوانف (فهرستنویس مشهور نسخ فارسی) در این مؤسسه فعالیت داشتهاند.
