نخجوانی
(1257 – 15 مرداد 1341ش)
حاج محمد نخجوانی يكی از نيكان و فضلای تبريز پس از هشتاد و چهار سال زندگی روز پانزدهم مرداد 1341 از جهان خاكی كناره گرفت و ارادتمندان و دوستان خود را در مرگ خويش سوگوار ساخت.
مرحوم حاج محمدآقا نخجوانی شمع فروزان تبريز و آفتاب محفل فضل و ادب آذربايجان بود و اگر چه بازرگانی پيشه داشت، اما مردی فضل پرست و كتاب شناس و اديب و بدون ترديد از فضلای قرن اخير آن خطه بود.
وی در جمع آوری نسخ خطی و كتب نفيس ذوقی مخصوص و اطلاعی وسيع داشت. كتابخانه اش كه در حدود سه هزار و پانصد جلد است و يادگاری ارجمند از آن مرد عزيز و آزاده است، بر كتابخانه شهر تبريز وقف شده و پس از مرگ وی تحويل گرديده است.
مرحوم نخجوانی در بنای ساختمان كتابخانه ملی تبريز مؤثر بود و كمك مالی قابل ذكری بدانجا كرد. وی به هر كس كه كتابی از او می خواست، ولو نفيس ترين كتاب او را، با خوشرويی و گشاده دستی تمام آن را می داد و اگر خواستار در شهری دور بود آن نسخه را بی بيم و ترس می فرستاد و سالها در اختيار می گذارد تا احتياج خواهنده كتاب برطرف شود.
مرحوم نخجوانی چند سفر به ممالك همجوار كرد و همه جا مورد احترام اهل فضل و ادب قرار می گرفت و در هر شهر و ديار جويای نسخ خطی و خريدار كتابهای مهم و مفيد بود.
از آثار وی كه به طبع رسيده است ديوان قطران تبريزي، فهرست نسخ خطی كتابخانه تربيت تبريز می باشد.
مقالاتی چند نيز از او در مجله ارمغان و يغما و دانشكده ادبيات تبريز چاپ شده است كه عنوان اهم آنها را در ذيل می آوريم :
ترجمه فارسی مطول تفتازاني، يادگار – 5 ش 7 / 9 : 149 – 150.
نصاب الصبيان، يغما، 10 : 218 – 220.
مزار ابوعلی سينا در همدان است نه اصفهان، يغما، 4: 180 – 182(و ايضا در سال هفتم سالنامه كشور ايران).
محمد ابن البعيث و زبان آذري، يادگار – ج3ش 6 / 7:137 – 139.
توضيحی در باب كلمه ستان ، يغما، 4: 82 – 84.
ماده تاريخ های مهم ، ارمغان – 588 – 591.
حيران دنبلي، ارمغان – 9: 307 – 311.
صدرالدين ربيعي،ارمغان – 13 : 250 – 253.
معاذی تبريزي، ارمغان – 14 : 89 – 92 و 211 – 215.
وفات صائب، يادگار، ج 3 ش 8 : 69 – 70.
تصحيح چند بيت اديب الممالك، يغما – 6 : 141 يادشان گراميباد
كتابخانه اي كه بااهداكتابهاي ايشان وبرادرشان حاج حسين نخجواني باهمكاري مردم تبريزدركنار ارك عليشاه ساخته شده بودبعدازانقلاب تخريب گرديد.
