محمد بن هندوشاه بن نِخجواني، ملقب به فخرالدین و معروف به شمس منشی، از نویسندگان، منشیان و فرهنگنویسان برجسته قرن هشتم هجری (دوران ایلخانی و آلجلایر) است.
او در خانوادهای اهل فضل و سیاست رشد یافت؛ پدرش، هندوشاه نخجوانی، خود از عالمان بزرگ و مؤلف کتاب معروف «تجاربالسلف» بود.
کتاب صحاحالفرس
مهمترین دلیل شهرت او تألیف فرهنگ «صحاحالفرس» است. این کتاب از قدیمیترین و معتبرترین لغتنامههای فارسی به زبان فارسی است که ویژگیهای زیر را دارد:
هدف تألیف: او این کتاب را برای کمک به شاعران و نویسندگان در فهم واژگان دشوار فارسی و شناسایی قافیههای صحیح نگاشته است.
ساختار: لغات بر اساس حرف آخر (قافیه) و سپس حرف اول مرتب شدهاند.
منابع: او از اشعار شاعران بزرگ سلف برای شاهد آوردن لغات استفاده کرده که همین امر، کتاب را به منبعی ارزشمند برای حفظ برخی اشعار قدیمی تبدیل کرده است.
دیگر آثار و فعالیتها
علاوه بر فرهنگنویسی، او در دیوانسالاری و فنِ ترسل (نامهنگاری) استاد بود:
دستورالکاتب فی تعیین المراتب: این کتاب یکی از مهمترین منابع درباره تشکیلات اداری، حکومتی و آداب نامهنگاری در عصر ایلخانی و آلجلایر است که اطلاعات تاریخی و اجتماعی دستاولی ارائه میدهد.
او به دلیل تسلط بر زبان و ادبیات، به «شمس منشی» ملقب شد و سالها در خدمت پادشاهان آلجلایر (مانند سلطان اویس) به امور دیوانی و فرهنگی اشتغال داشت. وفات او را حدود سال ۷۷۶ هجری قمری تخمین میزنند.
