به نظر میرسد به یکی از منابع ارزشمند و البته تخصصی در حوزه فرهنگنویسی فارسی، یعنی فرهنگ جهانگیری (یا همان نسخه خطی کتابخانه ملی و دانشگاهی اشتراسبورگ) اشاره دارید.
کتاب فرهنگ جهانگیری، تالیف میرجمالالدین حسین بن فخرالدین حسن اینجوی شیرازی، یکی از مهمترین و جامعترین فرهنگهای لغت فارسی است که در هند و در عصر گورکانی (زمان اکبرشاه و جهانگیرشاه) تدوین شده است.
در ادامه، جزئیاتی درباره اهمیت این نسخه و خودِ کتاب آورده شده است:
۱. اهمیت نسخه خطی اشتراسبورگ
کتابخانه ملی و دانشگاهی اشتراسبورگ (BNU) یکی از غنیترین مجموعههای نسخ خطی شرقی را در اختیار دارد. نسخه خطی فرهنگ جهانگیری در این کتابخانه به دلایل زیر اهمیت دارد:
تذهیب و آرایه: بسیاری از نسخههایی که در دربار هند تهیه میشدند، دارای سرلوحهای مذهب و حاشیههای هنری بسیار نفیس هستند.
دقت متن: نسخههای موجود در اروپا معمولاً از طریق مجموعهداران قدیمی یا دیپلماتها منتقل شدهاند و گاهی از نظر قدمت، به زمان تالیف اثر بسیار نزدیک هستند.
منابع پژوهشی: محققان برای تصحیح انتقادی فرهنگ جهانگیری، از نسخههای معتبر جهانی از جمله نسخه اشتراسبورگ برای مقابله و رفع افتادگیهای متن استفاده میکنند.
۲. ویژگیهای خودِ کتاب (فرهنگ جهانگیری)
این کتاب تنها یک لغتنامه ساده نیست، بلکه یک دانشنامه ادبی به حساب میآید:
اشعار استنادی: جمالالدین انجو برای اثبات معنای هر واژه، از اشعار شاعران بزرگ (بیش از ۴۶۰ شاعر) به عنوان شاهد مثال استفاده کرده است.
بخش مقدمه: شامل ۱۲ بخش (آیین) است که به قواعد زبان فارسی، حروف تهجی و دستور زبان میپردازد.
واژگان پهلوی و زند: نویسنده تلاش کرده واژگان اصیل فارسی و پهلوی را که در متون قدیمی به کار رفته، گردآوری کند.
۳. ساختار فرهنگ
این فرهنگ بر اساس حرف دوم کلمات الفبا شده است (روشی که به "دستور انجوی" معروف شد). یعنی کلمات بر اساس حرف دوم طبقهبندی میشوند و سپس حرف اول در اولویت بعدی قرار میگیرد.
نکته پژوهشی: اگر به دنبال دسترسی دیجیتال به این نسخه هستید، کتابخانه اشتراسبورگ بخش بزرگی از مجموعههای خود را در پورتالهای دیجیتال (مانند پلتفرم Gallica یا وبسایت خود کتابخانه) قرار داده است.
آیا به دنبال بخش خاصی از این کتاب (مثلاً مقدمه یا واژگان خاص) هستید یا قصد دارید درباره تاریخچه انتقال این نسخهها به خارج از ایران بدانید؟
