درگذشت ایرج: صدایی که بر همه ناخوشیهای روزگار غلبه کرد
ایرج، چهرۀ بزرگ موسیقی ایران در روز چهارشنبه ۲۱ مرداد، در ۹۴ سالگی درگذشت. حسین خواجهامیری که با اسم ایرج به شهرت رسید یکی از صداهای نادر در دنیای موسیقی ایرانی است که بهرغم دوستداران و پیروان بیشمار هیچگاه مقلدی درخور نیافت.
منتشر شده در: : روزآمد شده در
ایرج یکی از معدود خوانندگان درجهاول ایران است که بعد از انقلاب در کشور ماند و محبوبیت کمنظیر خود را بهرغم فعالیت محدودتر حفظ کرد. او حتی در دوران کهولت و خانهنشینی هم پیوسته از توجه و محبت استثنایی مردم برخوردار بود.
سایت «خانه موسیقی ایران» مینویسد: «بخش مهمی از فعالیت هنری ایرج در برنامه ماندگار "گلها" در رادیو ایران رقم خورد و آوازها و تصنیفهای متعددی با صدای او در این مجموعه به یادگار ماند. او همچنین در سالهای پیش از انقلاب، به عنوان خواننده در شماری از فیلمهای سینمایی ایران حضور داشت و آثار متعددی را در قالب آواز، تصنیف و ترانه اجرا کرد.»
اگرچه اکثر خبرگزاریهای ایرانی بر همکاری ایرج با برنامۀ «گلها» تأکید میورزند و در مقابل بخش بزرگی از کارنامۀ وی در سینمای ایران را به یکی دو جمله محدود میکنند، اما جایگاه یگانۀ او در ذهن و حافظۀ مشترک ایرانیان شاید بیشتر مدیون آوازها و ترانههایی باشد که او در چارچوب سینمای مردمپسند (بهقولی «فیلمفارسی») اجرا کرده است. بدون شک جفت شدن این صدای شیرین و سخت دلنشین با چهرۀ فردین نیز در این ماندگاری بیاثر نیست.
تصنیفهای فیلمهای «گنج قارون»، «آقای قرن بیستم» (هاواریو مستر، یواش بیا مستر)، «قهرمان قهرمانان» (زمستونه، آقا دزده) یا «جهانپهلوان» (آخ برم راننده رو) شاید بیش از تمامی کارنامۀ ایرج در مجموعه برنامههای وزین «گلها» در حافظۀ جمعی چند نسل از ایرانیان جا باز کرده باشد.
با اینکه این بخش از فعالیت ایرج از نگاه بخشی از منتقدان «سبک» یا «مبتذل» توصیف میشد، اما خوانندگان و آهنگسازان حرفهای و همۀ کسانی که اندک شناختی از موسیقی سنتی داشتند بهخوبی میدانستند که رنگ و طنین صدای ایرج کمیابتر از آنست که از چنین انتقادهایی زخم بردارد. همچنین چیرگی او بر ردیف آواز و ظرایف موسیقی ایرانی سپری بود که وی را همواره از این دست ایرادها و تنگنظریها در امان میداشت. این گفتۀ محمدرضا شجریان بارها در منابع مختلف ذکر شده که «صدای ایرج در تاریخ آوازخوانی ما یک متر و معیار است و هر کس بخواهد در بالاترین حد حنجره صدایی را مثال بزند، میگوید صدا شبیه صدای ایرج است...»
در حالی که بسیاری از خوانندگان که کمتر از او در سینمای قبل از انقلاب فعالیت داشتند، توسط رژیم اسلامی حذف و طرد و مجازات شدند، آوازه و جایگاه ایرج در سالهای بعد از انقلاب دستنخورده باقی ماند. حتی اینک خبرگزاریهای حکومتی نیز در رثای او مطلب منتشر میکنند. خبرگزاری مهر مثلاً تیتر زده است: «موسیقی ایرج را از دست داد؛ خداحافظ پهلوان آواز ایران!»
حسین خواجهامیری در سالهای آخر عمر نیز بارها شاهد مراسم بزرگداشت و تجلیل بود. او را باید از نادرخوانندگان ایرانی دانست که در تمام عمر قدر دید، در رفاه زیست و مغضوب هیچ دستگاهی نشد. صرف همین پدیده او را در شمار استثناهای بزرگ هنر معاصر ایران قرار میدهد.
