نام ارمنی یرواند (در ارمنی: Երվանդ / Yervand يا Ervand) یکی از کهنترین و اصیلترین نامهای ریشهدار در فرهنگ ارمنی و ایرانی است که تاریخچهاش به دوران باستان بازمیگردد.
۱. ریشهشناسی و معنا
این نام در اصل از واژه/عنوان «اروند» در زبانهای ایرانی باستان (پهلوی و اوستایی) گرفته شده است:
«اروند» (Aurvant / Arvand): در پارسی باستان و اوستایی به معنای تند، چابک، دلیر، شریف، شجاع و پهلوان است.
در اثر تبادلات زبانی و فرهنگی دیرینه میان ایران و ارمنستان، این نام وارد زبان ارمنی شد و شکل «یرواند» (Yervand) را به خود گرفت.
بنابراین، معنای نام یرواند عبارت است از: «دلیر»، «شجاع»، «تند و چابک» و «پهلوان».
۲. اهمیت تاریخی (دودمان اروندی / یرواندونی)
این نام در تاریخ ارمنستان و ایران باستان اهمیت بسیار ویژهای دارد:
پادشاهان اروند (Yervanduni dynasty): یرواند نام چندین تن از پادشاهان و ساتراپهای (فرمانروایان) سلسلهی یرواندونی (یرواندیان) است که در دوران هخامنشیان و اشکانیان بر ارمنستان حکومت میکردند.
شهر یروانداشات (Yervandashat): یکی از پایتختهای کهن ارمنستان باستان توسط یرواند سوم (یا یرواند آخرین) بنیاد نهاده شد و به نام او تسمیه گردید.
۳. نامهای معادل در فارسی
نام «یرواند» در زبان فارسی دقیقاً معادل «اروند» است (مانند اروندکوه یا اروندرود به معنای رودِ خروشان و تند).
