خاستگاه بازی حکم کجاست، ایرانی، فرنگی یا چه؟
خاستگاه دقیق بازی ورق «حکم» (که در برخی مناطق به آن «تختحکم» یا «رنگ» هم میگویند) به طور قطعی در تاریخ ثبت نشده است، اما ریشه و ساختار آن نشاندهنده ترکیبی از سنتهای بازیسازی ایرانی و اروپایی (فرنگی) است.
برای بررسی دقیقتر، میتوان آن را به دو بخش تقسیم کرد:
۱. ریشه کارتها و ورق (فرنگی/اروپایی)
ورقهای بازی: دسته ورقهای استاندارد ۵۲ برگی (که امروزه در حکم استفاده میشود) ریشهای اروپایی (بهویژه فرانسوی و ایتالیایی) دارد که تکاملیافته ورقهای قدیمیترِ تجاری و مذهبی مشرقزمین (مانند ورقهای مملوکی مصر و کارتهای باستانی چین) است.
ساختار پاسور: نمادهای ورقها (دل، خشت، پیک، گشنیز) و حضور کارتهای شاه، بی بی (ملک) و سرباز اصالتاً ساختار فرنگی دارند.
۲. ساختار و ماهیت بازی (ایرانی)
قوانین و مکانیزم: بازی حکم به شکلی که امروزه در ایران بازی میشود (با حاکم، تعیین حکم، دستهای ۷ امتیازی، کوتوال یا پادشاه و...) یک بازی عمیقاً محبوب و سنتی ایرانی است.
اگرچه بازیهای ترفبازی (Trick-taking games) در سراسر جهان ریشههای بسیار کهنی دارند (مانند بازیهای انگلیسی Whist یا Bridge)، اما ساختار و اصطلاحات حکم (مانند حاکم، بریدن، دست دادن، کوت کردن) کاملاً بومیسازی شده و بخشی از فرهنگ سرگرمی مدرن و سنتی ایران به شمار میرود.
نتیجهگیری
کارتها و ابزار بازی: فرنگی (اروپایی)
هویت، قوانین رایج و فرهنگ بازی: کاملاً ایرانی
حکم را میتوان یک بازی دورهمی اصیل ایرانی دانست که از ابزار وارداتی (ورقهای فرنگی) برای یک ساختار کاملاً بومی و محبوب استفاده میکند.
