«یاوه بازار» (یا همان بازار خودفروشی با عنوان اصلی Vanity Fair) شاهکار برجسته و ماندگار ویلیام میکپیس تکری (William Makepeace Thackeray)، نویسنده بزرگ نامدار قرن نوزدهم انگلیس است که در سالهای ۱۸۴۸–۱۸۴۷ منتشر شد.
این رمان یکی از درخشانترین آثار طنز انتقادی و کمدیِ سیاهِ ادبیات جهان به شمار میرود. در ادامه نگاهی داریم به درونمایه، ویژگیها و سبک این اثر:
۱. مفهوم عنوان و درونمایه اصلی
واژه انگلیسی Vanity به معنای پوچی، غرورِ بیجا، خودنمایی و تظاهر است. عنوان کتاب برگرفته از تمثیلی در کتاب «پیروزی زائر» اثر جان بانیان است؛ بازاری ساختگی و دایر در شهری خیالی که در آن انواع و اقسام کالاهای بیارزش، فریبندهها، مقامها، ثروتهای بادآورده و خودنماییها با پُرسروصداترین شکل ممکن عرضه میشود و تمام مردم شهر برای بهدست آوردن این سرابهای توخالی با هم رقابت میکنند.
تکری در این کتاب جامعه مادیگرا، منافق و طبقاتیِ انگلستانِ قرن نوزدهم را به تصویر میکشد؛ جامعهای که در آن ارزش آدمها نه به فضایل اخلاقیشان، بلکه به میزان پول، لقب و قدرتشان سنجیده میشود.
۲. رمانِ «بدونِ قهرمان»
یکی از مهمترین ویژگیهای این کتاب که خود نویسنده نیز روى آن تأکید کرده، این است که «یاوه بازار»، رمانی بدون قهرمان است. در این داستان خبری از شخصیتهای آرمانی، شجاع و خیرِ مطلق نیست. همه شخصیتها – از طبقات مختلف اجتماعی – خاکستری، خودخواه، منفعتطلب و درگیر روزمرگیها و حقارتهای کوچک انسانی هستند. تکری با این کار قصد دارد نشان دهد که انسانهای عادی چگونه در چرخدندههای دنیاپرستی و تظاهر غرق شدهاند.
۳. شخصیت بهیادماندنی: «بکی شارپ»
محور اصلی داستان حول محور شخصیتی به نام «بکی شارپ» (Becky Sharp) میچرخد؛ یکی از جذابترین، زیرکترین و در عین حال مکارترین زنان در تاریخ ادبیات جهان.
بکی دختری فقیر، یتیم و تهیدست است که از هیچ امکانات اولیهای برخوردار نیست، اما به مدد هوش سرشار، زبان بازی، جذابیت ظاهری و بیاخلاقیِ مصلحتیاش تصمیم میگیرد به هر قیمت ممکن خود را به طبقات بالای اشرافی جامعه برساند. او در این مسیر تمام اصول اخلاقی را زیر پا میگذارد و نماد کاملِ زوال اخلاقیِ حاکم بر یاوه بازار است. در نقطه مقابل او، شخصیت سادهدل و مهربانی به نام «آملیا سدلی» قرار دارد که نمایانگر عشقِ کورکورانه و معصومیتِ ضربهخورده است.
۴. سبک طنز و نگاه راوی
طنز تکری در این رمان از نوع طنز گزنده، کنایهآمیز و فلسفی است. راوی داستان خودش را همچون «مدیرِ خیمهشببازی» معرفی میکند که عروسکها را به بازی گرفته است و مدام با چشمکی رندانه به خواننده یادآوری میکند که خودِ خواننده نیز تماشاگر و چهبسا خریدارِ همین بازارِ پوچی است. لحن او آکنده از طعنه به ریاکاریهای رایج در ازدواجهای مصلحتی، خرافات طبقه اشراف، و توهمات جنگی و نظامی است.
