نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف میترسد؟» (Who's Afraid of Virginia Woolf?) اثر مشهور ادوارد آلبی (Edward Albee)، نویسنده و نمایشنامهنویس برجسته آمریکایی، در سال ۱۹۶۲ نوشته شده است. این اثر یکی از شاهکارهای درام مدرن و تئاتر ابزورد محسوب میشود.
خلاصه داستان و شخصیتها
ماجرای این نمایشنامه در طول یک شب در خانهای نزدیک یک دانشگاه کوچک در نیوانگلند میگذرد. داستان حول محور چهار شخصیت میچرخد:
جورج (George): استاد تاریخ میانسالی که در دانشگاه تحت فشار است و احساس شکست و سرخوردگی میکند.
مارتا (Martha): همسر جورج و دختر رئیس دانشگاه؛ زنی مسلط، پر سر و صدا و عاطفهزده که مدام همسرش را تحقیر میکند.
نیک (Nick): استاد جوانی که تازه به گروه زیستشناسی دانشگاه پیوسته است؛ مردی جاهطلب و خوشتیپ.
هانی (Honey): همسر نیک؛ زنی شکننده، عصبی، کمحرف و متمایل به رفتارهای کودکانه.
جورج و مارتا پس از یک مهمانی شبانه در خانه رئیس دانشگاه، نیک و هانی را به خانه خود دعوت میکنند. با گذشت زمان و مصرف زیاد الکل، نقابهای ادب و ظاهرآراسته فرو میپاشد و مهمانی تبدیل به بازی روانی وحشتناکانهای از تحقیر، افشاگریهای دردناک، توهم و فروپاشی زناشویی میشود.
مفاهیم و درونمایهها
توهم در برابر واقعیت: محور مرکزی نمایشنامه مرز باریک میان دروغهایی است که زوجها برای تحمل زندگی مشترک به خود میخورند و واقعیت تلخی که از روبهرو شدن با آن وحشت دارند. بزرگترین توهم داستان، راز مشترک زندگی جورج و مارتا است.
بازیهای روانی: شخصیتها مدام یکدیگر را استثمار میکنند، به نقاط ضعف هم حمله میکنند و در بازیهای ویرانگری مانند «بزن به چاک» یا «شکار مهمان» شرکت میکنند.
آمریکای پس از جنگ: این اثر نقد تند و تیزی است بر ارزشهای پوشالی طبقه متوسط آمریکا، جاهطلبیهای کورکورانه علمی و پوچی حاکم بر روابط انسانی در آن دوران.
ریشه عنوان نمایشنامه
عنوان نمایشنامه برگرفته از یک شوخی رایج دانشگاهی در آن زمان با شعری از انیمیشن معروف دیزنی (سه خوک کوچک) یعنی «چه کسی از گرگ بد بزرگ میترسد؟» (Who's Afraid of the Big Bad Wolf?) است. ادوارد آلبی نام «گرگ بد بزرگ» را با نام ویرجینیا وولف، نویسنده بزرگ و روشنفکر انگلیسی، جایگزین کرد.
در فضای نمایشنامه، ترس از «ویرجینیا وولف» در واقع تمثیلی است از ترس از زیستن بدون توهم و روبهرو شدن با حقیقتِ عریانِ زندگی.
