پرتاب ماهواره کاوش امکان حیات بر قمرهای یخی مشتری به تعویق افتاد
فضاپیمای شش تنی Juice سفری طولانی در پیش دارد
- جاناتان ایمس
- خبرنگار علمی بیبیسی
آژانس فضایی اروپا، ESA، پرتاب برنامهریزی شده یک ماهواره به سیاره مشتری را به تعویق انداخت.
شرایط آب و هوایی نشان داده است که خطر رعد و برق، این پروژه و مأموریت برای بررسی امکان حیات بر قمرهای مشتری را تهدید میکرد.
گفته شده روز جمعه دوباره برای پرتاب ماهواره اقدام میشود.
این آژانس فضایی، در قالب یک پروژه بلندپروازانه، در نظر دارد ماهوارهای را به سیاره مشتری پرتاب کند.
این ماهواره قرار بود روز پنجشنبه زمین را برای یک سفر هشت ساله ترک کند تا به مدار قمرهای اصلی این سیاره غولپیکر برسد. شواهد قابل استنادی وجود دارد که اقیانوسهایی از آب مایع در اعماق قمرهای منجمد مشتری - یعنی کالیستو، اروپا، و گانیمد - وجود دارند.
ماموریت این ماهواره این است که کشف کند آیا قمرهای اصلی مشتری شرایط لازم را برای حیات دارند یا خیر.
این پروژه، «کاوشگر قمرهای منجمد مشتری» یا به اختصار «Juice» نامگذاری شده است.
جویس به دنبال کشف آثار حیات در این سیاره و قمرهای آن نیست و قرار هم نیست عکسهایی از به موجودات زنده فضایی ارسال کند. اما میتواند به درک این موضوع کمک کند که آیا شرایط موجود در اقیانوسهای پنهان در اقمار مشتری حاوی حداقل امکانات لازم برای بقای ارگانیسمهای میکروبی ساده هست یا نه.
پروفسور کارول ماندل، مدیر علوم آژانس فضایی اروپا، با اشاره به اینکه این یک پروژه عجیب و غریب نیست به بیبیسی میگوید: «در هر مکانی روی زمین، خواه به شدت اسیدی، و خواه در معرض پرتوهای شدید رادیواکتیو، چه دمای بسیار پایین و چه دمای بسیار بالا، نوعی آثار حیات میکروبی یافت میشود.»
خانم ماندل اضافه میکند: «اگر به منافذ آتشفشانی در کف اقیانوسها نگاه کنیم، میبینیم که این منافذ، حتی شبیه جهانی بیگانه به نظر میرسند و این چیزی است که ما میخواهیم با این پروژه به آن برسیم.»
این مأموریت یک میلیارد و ششصد میلیون یورویی (یک میلیارد و هفتصد میلیون دلاری)، قرار بود در ساعت ۰۹:۱۵ به وقت محلی گویان فرانسه در کورو(۱۲:۱۵ به وقت گرینویچ)، با موشک آریان ۵ به فضا پرتاب شود.
آرین قدرت لازم برای ارسال مستقیم جویس به مشتری را ندارد، دست کم نه در یک بازه زمانی معقول. بنابراین، ماهواره به یک مدار مشخص در داخل منظومه شمسی فرستاده میشود. این کاوشگر با چرخیدن در این مدار و با عبور از کنار زهره و زمین نیروی محرکه لازم را برای انجام سفر نهایی پیدا خواهد کرد؛ تکنیکی که به قلاب سنگ گرانشی معروف است. انتظار میرود که این ماهواره در ژوئیه ۲۰۳۱ وارد مدار قمرهای مشتری شود.
جویس قبل از استقرار در مدار گانیمد، ۳۵ سفر فضایی دیگر را در نزدیک قمرهای اصلی مشتری انجام میدهد و در مواقعی به فاصله۴۰۰ کیلومتری آنها نیز نزدیک میشود.
گالیلئو گالیله، ستاره شناس ایتالیایی، چهار قمر اصلی مشتری را در سال ۱۶۱۰ شناسایی کرد
این سفینه در مجموع ۱۰ سازه تحقیقاتی را با خود حمل میکند؛ دوربینهای مختلف، آشکارسازهایی برای کشف ذرات ریز، ردیاب برای نقشه برداری از ویژگیهای عمق قمرها، و حتی یک لیدار یا رادار لیزری که در ارزیابی فواصل در تهیه نقشههای سه بعدی استفاده میشود.
یک حسگر مغناطیسی ساخت بریتانیا، بعضی از کلیدیترین اطلاعات را در اختیار محققان این پرژه قرار میدهد. آزمایشهایی که در کالج سلطنطی لندن صورت گرفته به ما در مورد خواص «اقیانوسهای پنهان» در این قمرها میگوید - به ویژه در قمر گانیمد.
پروفسور میشل دورتی، محقق اصلی این حسگر در امپریال کالج، توضیح میدهد: «با استفاده از این ابزار، ما به اطلاعاتی نظیر عمق این اقیانوسها، نمک داخل آبها، عمق پوسته بالای اقیانوسها، و اینکه آیا این اقیانوسها با صخرههای سنگی در تماس هستند، دست خواهیم یافت.»
«بنابراین، ما درک درستی از ساختار درونی این قمرها خواهیم داشت و از مشاهدات ابزارهای دیگر میتوانیم تشخیص دهیم که آیا مواد آلی در آنجا وجود دارد یا خیر.»
در منافذ آتشفشانی اعماق دریاها روی زمین، کرمهای «فرازمینی مانند» کوچکی یافت میشوند
با توجه به اطلاعاتی که از تحقیقات زمینشناسی به دست آمده است، حیات به چهار عنصر ضروری نیاز دارد: آب مایع، مواد مغذی معدنی، منابع انرژی، و زمان، به عنوان دورهای که حیات بتواند جای پای خود را محکم و خود را تثبیت کند.
مریخ برای ما مدتهاست که به چشم محتملترین مکان برای حیات فرازمینیها دیده شده، اگر نه پناهگاهی برای حیات در اکنون، لااقل زیستگاهی در گذشتههای دور.
اما اخیرا توجه اختر زیست شناسان، دانشمندانی که در باره امکان حیات در جای دیگری از کهکشان مطالعه میکنند، به قمرهای پوشیده از یخ مشتری و همچنین زحل جلب شده است.
این مکانها ممکن است در قسمتهای سرد و بیرونی منظومه شمسی و بسیار دورتر از خورشید باشند، با این حال میتوانند درست چهار اصل حیاتی را برآورده کنند، حتی برای تامین انرژی. این اصول، نور و گرما از یک ستاره دیگر نیست، بلکه نیروی گرانشی مداوم و ادامهدار سیارات بسیار بزرگ بر قمرهایشان است.
پروفسور ماندل تصور میکند که این خاصیت خمیدگی و مقاومت گرانشی باعث میشود تا آب به حالت مایع باقی بماند. به اعتقاد او و بعضی از دانشمندان که فعل و انفعالات دریچههای آتشفشانی در کف اقیانوسها را منشأ حیات روی زمین میدانند، توسط همین خاصیت، هدایت میشود.
پروفسور لوئیس دارتنل، اختر زیست شناس در دانشگاه وستمینستر، میگوید: «اگر من اهل قمار بودم، احتمالاً روی "قمر اروپا" شرطبندی میکردم که زندگی در آن جریان داشته و دارد.» او اضافه میکند: «احتمال اینکه حیات در این قمر وجود داشته باشد بسیار بیشتر از مریخ است.»
ایالات متحده نیز در سال آینده ماموریت مشابهای را به نام کلیپر راهاندازی خواهد کرد
ایالات متحده نیز در سال آینده ماموریت مشابهی را به نام «کلیپر» راهاندازی خواهد کرد. این پروژه مشخصا بر روی «قمر اروپا» متمرکز خواهد بود و قرار است تا ۵۰ سفر فضایی به این منظور انجام شود، که در بعضی از آنها فاصله ماهوارهها به کمتر از ۲۵ کیلومتر خواهد رسید.
این گونه سفرهای تحقیقاتی که به فاصله بسیار کم از سیاره مورد تحقیق انجام میشود، معمولاً توسط چند فضاپیما که به مدار فرستاده میشوند صورت میگیرد. متعاقبا هم پرنده دیگری مأموریت فرود آمدن را دنبال میکند.
با این اوصاف، همزمان که اکتشافات در مریخ در جریان است، دانشمندان در گوشهای دیگر از کهکشان، در شرف برداشتن یک گام دیگر هستند؛ تلاش برای رساندن مواد یافت شده به زمین، برای مطالعه در آزمایشگاه.
نمایی از مشتری که از ترکیب چند عکس گرفته شده توسط تلسکوپ فضایی ایجاد شده است
تحقیقات درباره نشانههای حیات در قمرهای مشتری و زحل هنوز پیشرفت آنچنانی نکرده است، اما به نظر میرسد که در سالهای آتی، سرمایهگذاریهایی در این ارتباط صورت بگیرد؛ پروژههایی که در صدد فرود آمدن بر روی سیارههای بیرونیتر منظومه شمسی و قمرهای آنها، به منظور حفاری در پوسته یخی آنها و نمونهبرداری از آبهای زیر آن خواهند بود.
پروفسور سر مارتین ریس، ستاره شناس سلطنتی بریتانیا، میگوید: «اگر شواهدی مبنی بر وجود حیات در قمرهای زحل یا مشتری پیدا کنیم، به احتمال بسیار بسیار بالا میتوان گفت که منشأ حیات در آنها مستقل از منشأ حیات در زمین است.»
این نظریه، پیام مهمی را به همراه خواهد داشت: نباید تعجب کرد که اگر دو جریان زندگی و حیات به صورت موازی، همزمان، و مستقل از هم، در منظومه شمسی کشف شوند. بلکه میتوان به این نتیجه نیز رسید که به طور قطع، در میلیاردها مکان در کهکشان، «زندگی»های دیگری نیز وجود دارند که همچنان کشف نشده باقی ماندهاند. این «پیام» نوع نگاه ما را به آسمان به کلی تغییر خواهد داد.
