پروفسور جفری ساکس (Jeffrey Sachs)، مدیر مرکز توسعه پایدار در دانشگاه کلمبیا، در گفتگو با شبکه CGTN به تحلیل ابعاد مختلف جنگ احتمالی یا جاری بین آمریکا و ایران (در فضای فرضی آوریل ۲۰۲۶) میپردازد.
محورهای اصلی صحبتهای او عبارتند از:
۱. نقد سیاستهای ایالات متحده
توهم استراتژیک: ساکس معتقد است سیاستهای آمریکا در قبال ایران بر پایه «توهم» بنا شده و هشدار میدهد که تهدیدهای دونالد ترامپ برای ضربه زدن به ایران در بازه زمانی کوتاه، اعتبار دیپلماسی آمریکا را زیر سوال میبرد.
ناکارآمدی مذاکرات: او در مورد عملی بودن مذاکرات در شرایط کنونی و اینکه آیا سیاستهای "MAGA" (عظمت را به آمریکا برگردانیم) برای اقتصادهای بزرگ جهان معنای مثبتی دارد یا خیر، ابراز تردید میکند
۲. بحران اقتصادی و انرژی
شوک نفتی: پروفسور ساکس هشدار میدهد که این درگیری منجر به یک شوک جهانی انرژی و افزایش شدید قیمت نفت خواهد شد که کل اقتصاد دنیا هزینه آن را پرداخت خواهد کرد
تنگه هرمز: او بر اهمیت حیاتی تنگه هرمز تأکید کرده و آن را کانون یک بحران اقتصادی جهانی میداند که میتواند به یک رکود عمیق منجر شود.
۳. تغییر نظم جهانی
واقعیت چندقطبی: ساکس استدلال میکند که جهان در حال حرکت به سمت یک نظم چندقطبی است و دوران تکتازی آمریکا به پایان رسیده است
خطر جنگ جهانی: او به طور جدی این سؤال را مطرح میکند که آیا اقدامات فعلی، جهان را در آستانه یک جنگ جهانی قرار داده است یا خیر
۴. واقعیتهای نظامی
او یک «بررسی واقعبینانه» (Reality Check) از توان نظامی ارائه میدهد و معتقد است که ادعاهای پیروزی سریع با واقعیتهای روی زمین همخوانی ندارد
این گفتگو در مجموع هشداری است نسبت به پیامدهای فاجعهبار درگیری نظامی برای اقتصاد بینالملل و ساختار قدرت در جهان.
گزارش مفصل و مرحلهبهمرحلهای از تمامی موضوعات مطرح شده در این مصاحبه یکساعته را بر اساس بخشهای زمانی (Chapters) :
۱. واکنش به سخنرانی ترامپ و بدبینی بازار ۰۰:۰۰
در ابتدای مصاحبه، جفری ساکس به اولین سخنرانی دونالد ترامپ پس از آغاز درگیری با ایران اشاره میکند. ترامپ تهدید کرده است که در ۲ تا ۳ هفته آینده ضربات بسیار سختی به ایران وارد خواهد کرد. ساکس توضیح میدهد که برخلاف ادعاهای کاخ سفید، بازارهای جهانی با دیده شک و تردید به این سخنان نگاه میکنند و ثبات اقتصادی در خطر جدی است.
۲. تنگه هرمز و بحران اقتصادی جهانی
۰۳:۱۳
ساکس با جزئیات به اهمیت استراتژیک تنگه هرمز میپردازد. او هشدار میدهد که انسداد یا درگیری در این منطقه به معنای قطع شریان اصلی انرژی جهان است. او تأکید میکند که دنیا اکنون هزینه "توهمات" سیاست خارجی آمریکا را با افزایش قیمت انرژی و خطر فروپاشی اقتصادی پرداخت میکند.
۳. بررسی نامه سرگشاده ایران
۰۷:۱۸
در این بخش، به نامهای که از سوی ایران منتشر شده پرداخته میشود. ساکس محتوای دیپلماتیک و پیامهای نهفته در این نامه را بررسی کرده و معتقد است که این نشاندهنده پیچیدگیهای سیاسی است که فراتر از قدرت نظامی صرف است.
۴. واقعسنجی نظامی
۱۵:۳۳
ساکس برخلاف برخی تحلیلگران نظامی، معتقد است که ادعای پیروزی سریع یا "درهم کوبیدن" ایران یک تصور غلط است. او به بررسی واقعیتهای روی زمین و تواناییهای دفاعی پرداخته و میگوید که هزینههای نظامی این جنگ برای آمریکا و متحدانش غیرقابل جبران خواهد بود.
۵. امکانپذیری مذاکرات
۲۲:۴۰
ساکس این سوال را مطرح میکند که آیا در فضای فعلی اصلاً راهی برای دیپلماسی باقی مانده است؟ او معتقد است که سیاستهای فعلی آمریکا اعتبار هرگونه میز مذاکرهای را از بین برده است.
۶. معنای شعار MAGA برای اقتصادهای بزرگ
۲۵:۲۳
او تحلیل میکند که شعار "عظمت را به آمریکا برگردانیم" (Make America Great Again) در عمل به معنای انزواطلبی و ایجاد تنش با شرکای اقتصادی بزرگ (مثل اروپا و چین) است و این جنگ لزوماً در راستای منافع اقتصادی میانمدت آمریکا نیست.
۷. واقعیت جهان چندقطبی
۳۴:۵۳
یکی از کلیدیترین بخشهای صحبت ساکس، پایان دوران تکقطبی است. او استدلال میکند که قدرتهای دیگر جهان (روسیه، چین و بریکس) دیگر اجازه نمیدهند آمریکا به تنهایی برای سرنوشت منطقه و جهان تصمیم بگیرد و ما در حال تجربه یک گذار دردناک به جهان چندقطبی هستیم.
۸. آیا در آستانه جنگ جهانی هستیم؟
۴۱:۴۶
در پایان، ساکس به جدیترین هشدار خود میرسد. او میگوید گسترش این درگیری و دخالت قدرتهای بزرگ دیگر، پتانسیل تبدیل شدن به یک جنگ جهانی را دارد و جهان در خطرناکترین نقطه خود در دهههای اخیر قرار گرفته است.
