کتاب عظیم و سترگ «الشفا» به دلیل حجم بسیار زیاد (حدود ۲۲ جلد در متن عربی) و تخصصی بودن مباحث، تا به امروز به صورت یکجا و کامل توسط یک فرد به فارسی ترجمه نشده است؛ اما بخشهای مهم آن توسط اساتید و مترجمان برجسته به صورت مجزا ترجمه و منتشر شدهاند.
در ادامه، جزئیات ترجمههای موجود بر اساس بخشهای چهارگانه کتاب آورده شده است:
۱. بخش منطق (المنطق)
این بخش شامل ۹ «فن» است که برخی از آنها ترجمه شدهاند:
برهان: مهمترین بخش منطق شفا است که توسط دکتر مهدی قوامصفری با دقت بالا به فارسی ترجمه و توسط انتشارات فکر روز منتشر شده است.
مدخل: (بخش اول منطق) توسط محمد علویمقدم و رضا انزابینژاد ترجمه شده است.
مقولات: ترجمهای از این بخش توسط دکتر غفاری صورت گرفته است.
۲. بخش طبیعیات (الطبیعیات)
نفس: این بخش که از محبوبترین بخشهای شفا است، چندین ترجمه دارد. معروفترین آنها ترجمه اکبر دانا سرشت است. همچنین سید محمدباقر ملکشاهی نیز آن را تحت عنوان «ترجمه و شرح نمط اول و دوم نفس شفا» ارائه کرده است.
حیوان: بخشهایی از آن توسط عبدالله مروی ترجمه و منتشر شده است.
زمین و آسمان / آثار علوی: بخشهای کوچکی از این فنون در مجموعههای مختلف ترجمه شدهاند.
۳. بخش ریاضیات (الریاضیات)
این بخش شامل حساب، هندسه، هیئت و موسیقی است:
جوامع علم موسیقی: این بخش تخصصی توسط دکتر محمدتقی بینش به فارسی ترجمه شده است که منبع مهمی برای پژوهشگران موسیقی ایرانی محسوب میشود.
حساب و هندسه: ترجمههای پراکندهای از این بخشها وجود دارد، اما کار جامع و مستقلی که در بازار نشر مشهور باشد، کمتر دیده میشود.
۴. بخش الهیات (الالهیات)
این بخش که قله فلسفه مشاء محسوب میشود، خوشبختانه به طور کامل ترجمه شده است:
ترجمه دکتر یحیی یثربی: ایشان کل الهیات شفا را در دو جلد ترجمه و شرح کردهاند (انتشارات بوستان کتاب).
ترجمه ابراهیم دادجو: ترجمه دیگری از الهیات شفا است که توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است.
نکته مهم در مورد ترجمه جامع:
در سالهای اخیر، برخی از پژوهشگران (مانند نجفقلی حبیبی و دیگران در بنیاد بوعلیسینا) مشغول تصحیح و ترجمه بخشهای باقیمانده هستند. همچنین گزارشی از سید عباس علوی وجود دارد که مدعی ترجمه کامل ۲۲ جلد شفا است، اما این مجموعه هنوز به صورت فراگیر چاپ و در بازار کتاب عرضه نشده و تنها بخشهایی از آن (مانند ریاضیات) در نوبت نشر قرار گرفته است.
بنابراین، اگر به دنبال مطالعه شفا هستید، باید بخشهای مختلف آن را با ترجمه مترجمان متفاوتی که ذکر شد (قوامصفری برای منطق، دانا سرشت برای نفس و یثربی برای الهیات) تهیه کنید.ت
