Khollan Vafa : اخوان صفا

۱۴۰۲ مهر ۲۱, جمعه

مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک نخستین موزه وقفی - خصوصی ایران و یکی از شش کتابخانه بزرگ کشور با موضوعیت نسخه‌های خطی در تهران است.^[۱]

این مرکز فرهنگی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی توسط حسین آقا ملک تأسیس شد و به همراه املاک و مستغلات وقف آستان قدس رضوی شد. در تیر ماه ۱۳۲۳ قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد. احداث ساختمان جدید کتابخانه و موزه ملی ملک در سال ۱۳۶۴ آغاز شد و در ۱۳۷۵ به پایان رسید.^[۲]

این مجموعه در خیابان امام خمینی تهران (خیابان سپه) جنب ساختمان امور خارجه قرار دارد.

پیشینه[ویرایش]

نمایی از درون موزه

کتابخانه و موزه ملی ملک تا سال ۱۳۷۵ در خانه ملک برپا بود. اما حاج حسین از آغاز کار، گسترش آن را از نظر دور نداشت و بنای ساختمانی بزرگ‌تر را پیش‌بینی کرد؛ بنابراین در ۲۹ تیرماه ۱۳۲۳ قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران (محل کنونی مؤسسه) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد.

احداث ساختمان جدید در زمان حیات حاج حسین ملک ممکن نشد، تا اینکه آستان قدس رضوی طراحی و بنای ساختمان جدید را در سال ۱۳۶۴ آغاز کرد و در ۱۳۷۵ به پایان برد.

از نظر ساختار تشکیلاتی، مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک مؤسسه‌ای غیردولتی و غیرانتفاعی است که همچون سایر مؤسسات فرهنگی آستان قدس رضوی براساس وقف نامه زیرنظر مستقیم تولیت آستان قدس رضوی اداره می‌شود.

ارکان مؤسسه عبارت‌اند از:

مجمع عمومی، ناظر استصوابی، هیئت مدیره، مدیرعامل و بازرس قانونی.

اهداف مؤسسه کتابخانه و موزه ملی طبق اساسنامه عبارت است از:

1. پیشبرد معارف

2. اجرای وقف نامه مرحوم ملک و اشاعه فرهنگ وقف

3. حراست و حفظ گنجینه کتابخانه

4. گردآوری، به هنگام سازی و توسعه منابع کتابخانه

5. نگهداری، بازشناسی و معرفی آثار فرهنگی هنری ادوار گذشته

6. گردآوری مجموعه نفایس و آثار هنری متناسب با گنجینه به میراث نهاده شده واقف

هیئت مدیره[ویرایش]

در دوره سه ساله ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ اعضای هیئت مدیره این مؤسسه عبارت از افراد زیر بودند. پس از آن خبری دربارهٔ تغییر یا انتصاب افراد جدید منتشر نشده‌است.

· سیدمحمد صادق خرازی (رئیس هیئت مدیره)

· مصطفی واعظ طبسی (نایب رئیس هیئت مدیره)

· محمدهادی زاهدی (عضو هیئت مدیره)

· امیر خوراکیان / حمیدرضا قاسمی (از آذر ۱۳۹۴) (عضو هیئت مدیره)

· سیدمحمدمجتبی حسینی (عضو هیئت مدیره و مدیرعامل)

مجموعه منابع[ویرایش]

نمایی از درون موزه

کتابخانه ملی ملک[ویرایش]

کتابخانه ملی ملک با داشتن ۱۹ هزار عنوان نسخه خطی نادر و نفیس، یکی از شش گنجینه بزرگ نسخ خطی ایران است. پنج کتابخانه دیگر عبارت‌اند از کتابخانه ملی، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابخانه مرحوم آیت‌الله مرعشی نجفی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران. در این میان، امتیاز کتابخانه ملک به نفاست و ارزش هنری آثار است.

همچنین این کتابخانه دارای حدود ۷۰ هزار کتاب چاپی، ۳۴۰۰ کتاب چاپ سنگی و ۵۴۸ عنوان نشریه ادواری در ۴۰۰۰ مجلد است. بخش قابل توجهی از کتاب‌های چاپی متعلق به پیش از سال ۱۳۲۰ خورشیدی هستند و در زمره نخستین کتاب‌های چاپی ایران قرار می‌گیرند. کتابخانه ملک پیوسته با خرید کتاب‌های خطی و چاپی از محل عواید موقوفات ملک غنی‌تر می‌شود.

غیر از مخازن کتاب و تالارهای مطالعه، بخش‌های مجهزی هم برای انجام امور فنی از قبیل مرمت نسخ خطی، عکاسی و تهیه میکروفیلم، صحافی، جلدسازی و … ایجاد شده‌اند. در کنار این بخش‌ها، انتشارات مؤسسه از سال ۱۳۴۸ برای چاپ و نشر نسخ خطی موجود در کتابخانه و آثار پژوهشی مرتبط با آن‌ها تأسیس شده‌است.

موزه[ویرایش]

موزه ملی ملک از ۷ مجموعه بدین شرح تشکیل شده‌است:

1. مجموعه سکه شامل ۳ هزار قطعه سکه و مدال ایرانی از سده ششم پیش از میلاد تا دوران پهلوی و نیز سکه‌هایی از یونان، جانشینان اسکندر، امپراتوری بیزانس، خلفای اسلامی و امپراتوری عثمانی

2. مجموعه آثار هنری شامل تابلوهای نقاشی هنرمندان به نام ایرانی مانند کمال‌الملک غفاری، لطفعلی صورتگر، هادی خان تجویدی و برخی نقاشان اروپایی و لوستر و مبلمان

3. مجموعه هنر لاکی شامل ۸۶ قطعه قلمدان، قاب آیینه و سرچسبدان که با نقاشی لاکی آراسته شده‌اند و برخی از آنها حدود ۳۰۰ سال قدمت دارند.

4. مجموعه تمبر شامل هزاران قطعه تمبر از نخستین تمبرهای منتشر شده در ایران و جهان تا زمان حاضر.

5. مجموعه فرش شامل ۳۴ تخته قالی و قالیچه از نقاط مختلف ایران که به وسیله زبده‌ترین بافندگان دو سده اخیر بافته شده‌اند.

6. مجموعه بانو عزت ملک ملک شامل تابلوهای نقاشی قاجاری، نسخه‌های خطی، قلمدان، سرقلیان و آثار لاکی که تعدادشان به ۴۷ اثر می‌رسد. این مجموعه در سال ۱۳۸۵ توسط بانو عزت ملک ملک، فرزند مرحوم حاج حسین ملک و ناظر استصوابی موقوفات ملک به موزه اهداء شده‌است.

7. مجموعه آثار خوشنویسی که آثاری از بزرگ‌ترین و نامدارترین خوشنویسان ایران و اسلام مانند یاقوت مستعصمی، علیرضا عباسی، میرعماد، احمد نیریزی، درویش عبدالمجید طالقانی، میرزا غلامرضا اصفهانی و … را در خود جای داده‌است.^[۲]