اما اگر نمد و حصیر دارد برای زیلو سؤال نشاید و اگر سفالین دارد برای مسین سؤال نشاید. (کیمیایسعاد ت).معنای این گزاره
این عبارت از کیمیای سعادت (اثر امام محمد غزالی) در بخش مربوط به آداب صدقه، زکات، یا شیوههای قناعت و پرهیز از سؤال (تکدیگری و درخواست از دیگران) آمده است.
معنای روان گزاره
«اگر کسی نمد یا حصیر [برای زیرانداز] دارد، روا (جایز) نیست که برای خریدن زیلو از دیگران درخواست کمک کند؛ و اگر ظرف خزفی و سفالی [برای زیستن و آشپزی] دارد، روا نیست که برای داشتن ظرف مسین از دیگران گدایی یا درخواست کند.»
مفهوم و پیام اصلی
غزالی در این جمله مرز «نیاز واقعی» و «زیادهخواهی/تجمّل» را در جواز درخواست کمک از دیگران مشخص میکند:
تفاوت نیاز و تجمل:
نمد و حصیر زیراندازهای ابتدایی و ساده هستند، در حالی که زیلو زیراندازی مرغوبتر و باکیفیتتر بوده است.
ظروف سفالی ظروف ساده و ارزانقیمت روزمره بودهاند، در حالی که ظروف مسین گرانتر، باکلاستر و با دوامتر محسوب میشدند.
اصل شرعی و اخلاقی: درست نیست انسان وقتی وسایل اولیه و ضروری زندگی (حتی از نوع ساده و ارزانقیمت) را دارد، برای ارتقای سطح زندگی یا رسیدن به رفاه و تجمل بیشتر (داشتن زیلو یا ظرف مس) دست نیاز پیش دیگران دراز کند.
حرمت یا کراهت «سؤال» (درخواست از مردم): در اخلاق اسلامی و نگاه غزالی، «سؤال» (درخواست مالی از دیگران) تنها زمانی جایز است که انسان در ضرورت و اضطرار واقعی باشد (یعنی هیچ زیرانداز یا ظرفی نداشته باشد). اگر نیاز پایه برطرف شده باشد، درخواست برای داشتن چیزِ بهتر، نشانهٔ طمع، عدم قناعت و خوار کردن خود است.
