ورتاج گروهی پنيرك را خوانند و آن گیاهی بود برگ او سبز و به هر سویی که قرصه آفتاب رود آن سو همی گردد، [آغاجی گوید : مثال بنده و توای نگار دلبر من بقرص شمس و بورتاج سخت میماند]

 نام علمی امروزی ورتاج گروهی پنيرك را خوانند و آن

گیاهی بود برگ او سبز و به هر سویی که قرصه آفتاب رود آن سو همی گردد، [آغاجی[1]

گوید :

  مثال بنده و توای نگار دلبر من

                             بقرص شمس و بورتاج سخت میماند ]

[1]

گیاهی که در متون کهن فارسی با نام‌های ورتاج (و نیز ورتیج، آفتاب‌گردان یا آفتاب‌پرست) یاد شده و در این عبارت لغت‌نامه (که به چرخش آن به سمت قرص آفتاب اشاره دارد) توصیف شده است، امروزه با نام علمی زیر شناخته می‌شود:

• نام علمی: Chrozophora tinctoria (از خانوادهٔ فرفیونیان / Euphorbiaceae)

• نام‌های رایج امروزی: آفتاب‌پرست، سورمه‌گلی یا گل‌ورتاج

توضیحات تکمیلی

در طب سنتی و گیاه‌شناسی متون کهن، چند گیاه مختلف به دلیل داشتن ویژگی آفتاب‌گردی (Heliotropism) با نام‌های آفتاب‌پرست و ورتاج شناخته می‌شدند:

1. گیاه اصلی (آفتاب‌پرست/ورتاج): همان Chrozophora tinctoria است که گیاهی خودرو با برگ‌های سبزِ مایل به خاکستری بوده و به دلیل چرخش برگ‌ها و گل‌هایش به سمت خورشید، در ادبیات کلاسیک فارسی (از جمله اشعار آغاجی بخاری، منوچهری و رابعه) رمزِ وفاداری و دلدادگی به معشوق (خورشید) بوده است.

2. برخورد با خانوادهٔ پنیرکیان: گاهی در برخی لغت‌نامه‌های قدیم یا متون طبی (به دلیل شباهت ظاهری برگ‌ها یا میوه‌ها)، آن را از رده یا شبیه به پنیرک (Malva) دانسته‌اند، اما از نظر گیاه‌شناسی مدرن، گیاه ورتاج کهن با آفتابگردان‌های امروزی (Helianthus annuus - که بومی قاره آمریکا هستند و بعداً وارد ایران شدند) متفاوت است و دقیقاً اشاره به همان گونهٔ Chrozophora دارد.