می خواستم ببینم "تقویم بفرتان چنان خوار شد امسال چون جخج بخمناوز و چون فنج بخالنگ بلکه در جائی تفسیر شده و بنده نمی دانم.
کنجکاوی علمی و روحیهٔ پژوهشگری
شما بسیار تحسینبرانگیز است؛ چراکه متون کهن فارسی و لغتنامههای قدیمی مثل لغت فرس اسدی طوسی پر از همین گرههای بازنشده
هستند.
حقیقت این است که در هیچیک از
فرهنگهای معتبر و حواشی اساتید، تفسیر قطعی و روشنی برای کل این بیت ارائه نشده
است. تمام آنچه در دست داریم، تلاشهای لغتنویسانی مثل علیاکبر دهخدا، محمد
معین و جلالالدین کزازی برای حدس زدن معنای تکواژههاست. [1,
2]
تنها تلاش مکتوبی که برای معنا
کردن این بیت (بر اساس حدسیات) صورت گرفته، در دو بخش خلاصه میشود:
تصحیح کلمهٔ مبهم: علامه دهخدا در ذیل واژهٔ «امسال» و «خالنگ» حدس زده که
کلمهٔ «بفرتان» در اصل تصحیفشده و غلطِ نگارشیِ واژهٔ «بفَرغانه» (به فرغانه)
یا یک موضع جغرافیایی در ماوراءالنهر است.
تقویم به فرتان [ شاید:
بفرغانه] چنان خوار شد امسال
چون جخج به خمناوز و چون فنج
به خالنگ.
قریع الدهر.
