جفن به معنای پلک چشم ریشه در چه زبانی دارد؟
واژهٔ «جَفْن» (به معنای پلک چشم) ریشهای کاملاً سامی (Semitic) دارد و از طریق زبان عربی وارد زبان فارسی شده است.
در ریشهشناسی و زبانشناسی سنجشی (Comparative Linguistics)، این واژه در خانوادهٔ زبانهای سامی سیر جالبی دارد:
۱.
در عربی، مادهٔ «جـ-فـ-ن» در اصل مفهومی مرتبط با «پوشش، غلاف، ظرف یا گردامدن» دارد.
پلک چشم (جَفْن العَیْن):
پوشش و غلافی که چشم را میپوشاند و محافظت میکند. غلاف شمشیر (جَفْن السَّیْف):
نیام یا پوشش چرمی/چوبی شمشیر. کاسه یا ظرف بزرگ (جَفْنَة - جمع: جِفان):
ظرفی که غذا را در خود جای میدهد و میپوشاند (مانند آیهٔ «وَجِفَانٍ کَالْجَوَابِ» در سوره سبأ).
۲.
این ریشه در دیگر زبانهای این خانواده (مانند عبری و سریانی) نیز با تغییرات معنایی کمی وجود دارد:
در زبان عبری:
واژهٔ גֶּפֶن (Gefen) در زبان سریانی (آرامی):
واژهٔ ܓܦܢܬܐ (Gəp̄entā)
(توضیح: در برخی از این زبانها مانند عبری، این واژه تغییر معنایی یافته و بیشتر به معنای «تاک/درخت انگور» یا «پوشش پیچان» به کار میرود؛ ناگفته نماند که در خودِ لغتنامههای کهن عربی مانند تاجالعروس و لسانالعرب نیز یکی از معانی فرعی «جَفْن»، شاخه و بیخ درخت انگور ذکر شده است).
جمعبندی:
اصل و ریشهٔ واژهٔ جَفْن به زبانهای سامیِ کهن بازمیگردد که مستقیم از طریق عربی کلاسیک (بر وزن فَعْل، با جمعهای أَجْفان و جُفُون) وارد ادبیات و زبان فارسی شده است.
