این سر و تاج غز و آن کت مهراج هند
این کله خان چین و آن کمر قیصری از عمعق بخاری است؟
بله، کاملاً درست است. این بیت بسیار معروف از عَمْعَقِ بُخارایی (شاعر نامدار سدهٔ پنجم و اوایل سدهٔ ششم هجری) در قصیدهای در مدح و مرثیه یا ستایش سلاطین سلجوقی/قراخانی است.
بیت کامل و درست آن با ضبط معمول در دیوانها و کتب تذکره به این صورت است:
این سر و تاجِ غُز و آن کَتِ مَهراجِ هند این کُلاهِ خانِ چین و آن کَمَرِ قیصری
شرح و معنای واژگان بیت
غُز: ترکان غز (استعاره یا اشاره به پادشاهان و فرمانروایان ترک/سلجوقی).
کَت: در زبان پهلوی و فارسی کهن به معنای دوش، شانه، یا پهلو و پشت است. (کت و کفت).
مَهراج: همان «مهاراجا» یا پادشاه بزرگ هند.
کُلاهِ خانِ چین: تاج و کلاه پادشاه و خاقان چین.
کَمَرِ قیصری: کمربندِ شاهانهٔ قیصر (امپراتور روم).
معنای کلی بیت: شاعر در حال توصیف شکوه، جلال و دامنهٔ قدرت و فتوحات ممدوح خود است؛ میگوید عظمت و نشانهای شاهی تمام حاکمان بزرگ جهان از شرق تا غرب (از پادشاه غُز و مهاراجهٔ هند گرفته تا خاقان چین و قیصر روم) در خدمت یا زیر نگین اوست.
عمعق بخارایی به داشتن صنعت «تنسيق الصفات» و استواری کلام و تصویرسازیهای فاخر در قصیده معروفی فراوان دارد.
