برای تعیین نام هرسال در تقویم دوازده حیوانی، عدد شش را به عدد سال مورد نظر اضافه می کنیم و حاصل جمع را به عدد دوازده تقسیم می کنیم، باقیمانده تقسیم نشان دهده نام سال می باشد.

شماره سالها به شرح زیر است:

1-     موش – 2- گاو – 3- پلنگ 4- خرگوش -5- نهنگ – 6- مار 7- اسب – 8- گوسفند 9- میمون 10- مرغ – 11- سگ – 12- خوک

این ترتیب را شاعری به شعر درآورده است که در اینجا گفته می شود:

موش و بقر و پلنگ و خرگوش شمار -----------  زین چار چو بگذری پلنگ آید و مار

وآنگاه به اسب و گوسفند است حساب -------- حمدونه( میمون) و مرغ و سگ و خوک آخرکار

مثال تعیین نام برای سالهای دوازده حیوانی:

سال1397 را درنظر می گیریم. 1397+ 6= 1403 ------ 1403تقسیم بر 12= خارج قسمت را کاری نداریم. باقیمانده آن عدد یازده خواهد شد که برابر سال سگ می باشد.

روش بعدی این است که عدد سال مورد نظر را منهای عدد شش کنیم و حاصل ان را تقسیم بر دوازده کنیم. باقیمانده آن عدد نام سال مورد نظر در تقویم دوازده حیوانی است.

مثال: 1397 – 6= 1391 ------ 1391 تقسیم بر 12 = خارج قسمت را کاری نداریم. باقیمانده عدد یازده خواهد بود که همان سال سگ است.

1339+6= 1345 ----- 1345 تقسیم بر 12 = عدد یک باقیمانده ان است که برابر سال موش است

اگر همین سال1339 شمسی را به سال هجری قمری حساب کنیم برابر با سال1380 قمری خواهد بود. اگر سال 1380 را با فرمول بالا محاسبه کنیم باقیمانده عدد شش خواهد بود که سال مار است.

////////////////

ابونصر فراهی (یا ابونصر بدرالدین مسعود بن ابی‌بکر فراهی) (درگذشتهٔ سال ۶۴۰ هجری قمری) شاعر و لغت‌نامه‌نویس در افغانستان کنونی بود.

او در شهر فراه (در افغانستان امروزی) متولد شد، و گفته می‌شود که کور مادرزاد بود و و در دربار بهرامشاه بن تاج‌الدین حرب، پادشاه سیستان که با پادشاهان غور پیوستگی داشت، می‌زیست. اثر معروف او نصاب‌الصبیان، لغت‌نامهای عربی به فارسی و به شعر و شامل دویست بیت بود.

نصاب الصبیان

اثر برجستهٔ ابونصر فراهی، «نصاب الصبیان» نام دارد که آن را به فرمان نظام الملک حسن وزیر، بهرامشاه به نظم آورد. این کتاب ترجمه فارسی بسیاری از لغات عربی به فارسی است که برای آموزش کودکان نوشته شده‌است. گر چه برای هر کسی که خواهان یادگیری عربی باشد مفید است.

نگاره‌‌ای از نسخه‌ای خطی کتاب «نصاب الصبیان»

بر «نصاب الصبیان» شروح بسیار نوشته شده از جمله می‌توان شرح «ریاض الفتیان» ابن حسام در نیمهٔ نخست سدهٔ هشتم، شرح «رافع النصاب» از احمد بن الفقیه (۸۱۸)، «کنزالفنون» از یک دانشمند در هند در سدهٔ یازدهم را نام برد.

پس از نصاب الصبیان تقلیدهای بسیاری از آن شده که از مشهورترین آن‌ها «زهرة الادب» در لغت عربی به فارسی است.

دوصد بیتی که او در نصاب الصبیان گرد آورده از جمله ابیاتی است که قرنها در مکاتب و مدارس افغانستان و کشورهای همجوار به عنوان کتاب درسی استفاده می‌شده و در حوزه‌های ایران و افغانستان تدریس می‌شده‌است.

در دوران معاصر استاد علامه حسن‌زاده آملی، این کتاب را تصحیح نموده و همراه با چندین بیت اشعار ملحقه و اعراب کلمات مشکله و پانوشت‌های ارزنده، به امر علامه شعرانی، با نام یاد شده، به چاپ رسانده است.

دیگر آثار ابو نصر فراهی

از ابونصر فراهی آثار دیگری از جمله «ذات‌العقدین» به جای مانده است. همچنین او منظومه ای بنام «لمعة النور» در فقه دارد

وفات ابو نصر

تاریخ مرگ او روشن نیست، اما به گفتهٔ کاتب چلبی در «کشف‌الظنون» وی تا ۶۴۰ هجری زنده بوده‌است.

منابع

////////////////

نصاب‌الصّبیان کتابی به شکل نظم اثر ابونصر فراهی است که در آن برابر فارسی بسیاری از واژه‌های عربی را بیان کرده است.

نگاره‌ای از نسخهٔ خطی کتاب «نصاب الصبیان»

نام‌گذاری

نصاب الصبیان همانگونه که از نام آن بر می‌آید در اصل برای آموزش کودکان نوشته شده اما برای هر کسی که خواهان یادگیری عربی باشد مفید است.

این منظومه با هر واژه عربی یا چند مترادف عربی یک واژه فارسی یا مترادف آن را همراه دارد. علاوه براین مصنّف نام ماه‌های عربی و ایرانی و رومی و ترکی، و اطلاعاتی دربارهٔ اموری از قبیل زنان پیغمبر و فرزندان او دوازده امام و امثال اینها را در آن کتاب به نظم کشیده و در آخر آن آورده است.

مؤلف در سدهٔ هفتم هجری به فرمان نظام‌الملک حسن وزیر بهرامشاه این کتاب را نوشته است.[الف]

شرح

بر «نصاب الصبیان» شروح بسیار نوشته شده از جمله می‌توان شرح «ریاض الفتیان» ابن حسام خوسفی در نیمهٔ نخست سدهٔ هشتم، شرح «رافع النصاب» از احمد بن الفقیه (۸۱۸)، « کنزالفنون» از یک دانشمند در هند در سدهٔ یازدهم را نام برد.

نسخه ویراسته علامه حسن‌زاده، در محرم الحرام ۱۳۷۴، توسط کتاب‌فروشی اسلامیه، چاپ و منتشر شد.

منابع

پانویس

  1. منظور از نظام‌الملک حسن و بهرام‌شاه در اینجا، خواجه نظام‌الملک طوسی و بهرام‌شاه غزنوی نیستند، بلکه شخصیت‌هایی محلی از ملوک نیمروز (سیستان) در آغاز سدهٔ هفتم هجری‌اند که با آن دو نام‌آشنای تاریخی تفاوت دارند. نظام‌الملک حسن وزیر بهرام‌شاه سیستانی

پیوند به بیرون