سیاست حفاظت دیجیتال English
پیوندها
اخبار و اعلانات
آمار
تعداد نشریات 56
تعداد شمارهها 2,253
تعداد مقالات 23,341
تعداد مشاهده مقاله 147,172,747
تعداد دریافت فایل اصل مقاله 60,626,331
چهار بیت نویافته از رودکی در فرهنگ عجایب اللّغة : اصیل یا جعل؟
جُستارهای نوین ادبی
مقاله 6، دوره 53، شماره 2 - شماره پیاپی 209، تیر 1399، صفحه 97-120 اصل مقاله (907.23 K)
نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v53i2.87800
نویسندگان
1استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز
2کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز
3استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز
چکیده
جستجو در سرچشمه های شعر شاعران پیشگام و بازیابی آنها به دلیل از بین رفتن بخشی از هویت فرهنگی در طول زمان، بسیار حائز اهمیت است. در میان این منابع، فرهنگهای لغت همواره نقش بسزایی در بازیابی اشعار و ابیات پراکندۀ این شاعران به ویژه رودکی سمرقندی داشته اند. یکی از این فرهنگها، فرهنگ لغتی فارسی به فارسی به نام عجایب اللغه (تألیف در حدود نیمۀ قرن دهم) از فردی به نام ادیبی است. از این اثر تا کنون تنها یک دستنویس در کتابخانۀ مجلس به شمارۀ 2192 به دست آمده و مدبری نیز در سال 1389 براساس همین تکنسخه، فرهنگ را تصحیح و منتشر کرده است. مؤلف در 92 مورد ابیاتی را به نام رودکی آورده که دو مصرع و دو بیت از آنها مطابق بررسی نگارندگان در هیچیک از فرهنگهای دیگر نظیر لغت فرس، صحاحالفرس، فرهنگ قواس و ... که بهاحتمالزیاد منابع مورد استفادۀ مؤلف بودهاند، دیده نمیشوند. ازآنجاکه مدبری مصحح این فرهنگ پیش از این به بررسی مفصل این ابیات در تصحیح خود یا مقاله ای مجزّا نپرداخته و نیز به جهت اینکه این اثر تاکنون در هیچیک از چاپهای دیوان رودکی ازجمله نفیسی، میرزایف، شعار، امامی، هادیزاده، قادر رستم و.... جزء منابع مصححان نبوده، ضروری بود این ابیات که با ظاهری تازه در فرهنگ دیده میشوند، بهصورت ویژه بررسی شوند. ما پس از بررسی این چهار بیت و مطابقت آن با موازین سبکشناسی و ضبط سایر منابع به این نتیجه رسیدیم که هیچیک صلاحیت معرفی بهعنوان بیتی تازه از رودکی را ندارند و همگی ابیاتی برساختۀ ادیبی یا مؤلفان منابع مورد استفادۀ وی بوده است.
کلیدواژهها
سایر فایل های مرتبط با مقاله
6-nasiri final.pdfمراجع
آیدنلو، سجاد. (1392). «تُخشان؛ تصحیح واژهای تصحیف شده در شاهنامه». فرهنگنویسی. شمارۀ 7. صص 138-161.
ادیبی. (1389). عجائباللّغه (فرهنگ فارسی به فارسی). به تصحیح محمود مدبری. کرمان: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان.
ادیبی. (بیتا). عجایباللّغه. نسخه خطّی کتابخانۀ مجلس. شماره 2192.
اسدی طوسی، ابومنصور علیبن احمد. (1297). فرهنگ فارسی (لغت فرس). نسخۀ خطّی تصحیح و تحریر سعید نفیسی از روی نسخۀ مورخ 721 ق. کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. شمارۀ 5532.
______________________. (1897 م). کتاب لغت فرس. به سعی و اهتمام پاول هرن. برلین (شهر: گُتِنْگَن): مطبع دیتریخ.
_____________________. (1312). نسخۀ خطّی لغت فرس نخجوانی با عنوان «مشکلات در پارسی دری» به خطّ عبرت نائینی. کتابت شده از روی نسخهای به تاریخ 766 و کتابت حسامالدین حافظ ملقب به نظام تعریفا. کتابخانه مجلس. ش 5569.
______________________. (1314). فرهنگ اسدی طوسی. کتابت اقلالسادات عبدالوهاب حسینی. کتابت از روی نسخهای به تاریخ 721. کتابخانه مجلس. شمارۀ بازیابی ۱۵۶۱۱.
______________________. (1319). کتاب لغت فرس. تصحیح عباس اقبال. تهران: مجلس. چاپ اول.
______________________. (1336). لغت فرس. بهکوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابخانه طهوری.
______________________. (1365). لغت فرس «لغت دری». تصحیح فتحالله مجتبایی و علیاشرف صادقی. تهران: خوارزمی. چاپ اول.
______________________. (721 ه.ق). لغت فرس اسدی طوسی (بخشی از سفینۀ تبریز). کتابت ابوالمجدتبریزی. کتابخانۀ مجلس. ش 14590.
______________________. (بیتا[الف]). لغة الفرس (کتاب اللغة بالفارسیه). نسخۀ خطّی کتابخانۀ ایاصوفیه. شماره 4743.
______________________. (بیتا[ب]). لغت فرس. نسخۀ خطی کتابخانۀ ملک. شمارۀ 5839.
______________________. (بیتا[ج]). فرهنگ حضرت صدرالافضل ابومنصور علیّبن احمد الاسدیّ الطوسیّ. (بیکا). نسخۀ خطی متعلق به جلالالدین همایی. کتابخانۀ ملّی ایران. شمارۀ 20388. شمارۀ کتابشناسی ملی 2688800.
امامی، نصرالله؛ شیرمحمدی، مژگان؛ دهقان، سجاد. (1397). «بررسی ابیاتی نویافته از رودکی در فرهنگی ناشناخته». شعرپژوهی (بوستان ادب). سال دهم. شمارۀ دوم. پیاپی 36. صص 17-44.
بخاری، محمدبن عبدالله. (1369). داستانهای بیدپای. به تصحیح پرویز ناتل خانلری و محمد روشن. چاپ دوّم. تهران: خوارزمی.
تبریزی، محمد حسینبن خلف. (1342). برهان قاطع. به اهتمام محمد معین. تهران: امیرکبیر.
تتوی، عبدالرشید بن عبدالغفور. (1337). فرهنگ رشیدی. به کوشش محمد عباسی. تهران: انتشارات کتابخانه بارانی.
ـ جمالالدین انجو، حسینبن حسن. (1359). فرهنگ جهانگیری. بهکوشش رحیم عفیفی. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
حلیمی، لطفالله. (بیتا). شرح بحرالغرائب. نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس. (بیکا). شماره بازیابی 861.
خالقیمطلق، جلال. (1380). یادداشتهای شاهنامه. بخش یکم. نیویورک: بنیاد میراث ایران.
دهخدا، علیاکبر. (1378). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
رازی، شمسالدین محمد بن قیس. (1314). المعجم فی معائیر اشعار عجم. تصحیح محمد قزوینی. تصحیح ثانوی مدرس رضوی. تهران: مطبعۀ مجلس.
رودکی، جعفربن محمد. (1374). دیوان رودکی. شرح و توضیح منوچهر دانشپژوه. چاپ اوّل تهران: توس.
______________. (1378). دیوان شعر رودکی (با شرح و توضیح). پژوهش تصحیح و شرح جعفر شعار. چاپ اول. تهران: قطره.
______________. (1386). دیوان اشعار رودکی. تصحیح ویرایش و توضیح نصراالله امامی. چاپ اول. تهران: مؤسسـه تحقیقـات و توسعة علوم انسانی.
______________. (1387). دیوان اشعار ابوعبدالله جعفر بن محمّد رودکی. متن علمی انتقادی با کوشش و اهتمام رسول هادیزاده. دوشنبه: پژوهشگاه فرهنگ فارسی-تاجیکی.
______________. (1388). دیوان اشعار رودکی. تصحیح و مقابلۀ نادر کریمیان سردشتی. تهران: بنیاد فرهنگی هنری رودکی.
______________. (1391 الف). دیوان ابوعبدالله جعفرابن محمدابن حکیم ابن عبدالرحمان ابن آدم رودکی سمرقندی. تهیه، تصحیح، پیشگفتار و حواشی قادر رستم. زیر نظر صفر عبدالله، برگردان شاهمنصور شاهمیرزا. تهران: مؤسسه فرهنگی اکو.
______________. (1391 ب). دیوان رودکی (با توضیح و نقد و تحلیل اشعار). کامل احمدنژاد. چاپ اوّل. تهران: کتاب آمه.
______________. (1396). دیوان رودکی (1098 بیت به دست آمده تا امروز و شرح احوال وآثاراو). تصحیح جهانگیر منصور. چاپ سوم. تهران: دوستان.
ریاحی، محمدامین. (1386). کسایی مروزی: زندگی، اندیشه و شعر او. چاپ دوازدهم. تهران: علمی.
سروری کاشانی، محمد قاسم بن محمّد. (1338). فرهنگ مجمعالفرس. تصحیح محمد دبیرسیاقی. تهران: انتشارات کتابفروشی علمی.
شعوری، حسینبن عبدالله. (1155). فرهنگ شعوری (لسانالعجم). چاپ سنگی. قسطنطنیه: دارالمطبعۀ معموره.
شریعت، محمدجواد. (1373). دیوان ابومنصور محمد بن احمد دقیقی طوسی بانضمام فرهنگ بسامدی آن. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1375). صور خیال در شعر فارسی. چاپ ششم. تهران: آگه.
عنصری بلخی، ابوالقاسم حسن بن احمد. (1363). دیوان استاد عنصری بلخی. به کوشش محمد دبیرسیاقی. چاپ دوم. تهران: انتشارات کتابخانۀ سنائی.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه. بهکوشش جلال خالقی مطلق. دفتر یکم. دوم و پنجم. چاپ اول. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
قواس غزنوی، فخرالدّین مبارکشاه. (1353). فرهنگ قواس. بهتصحیح نذیر احمد. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
قیصری، ابراهیم. (1387). «مضمونهای مشترک رودکی و دیگران». پاژ. شمارۀ 2. صص 143-164.
کوپا، فاطمه. (1388). «حسان ثانی: مضامین شعری ویژه رودکی». رودکی پدر شعر فارسی (مجموعه مقالات بهمناسبت سال رودکی). بهکوشش منوچهر اکبری. چاپ دوم. تهران: خانه کتاب. صص 311-327.
مدبری، محمود. (1370). شرح احوال شاعران بیدیوان در قرنهای 3، 4، 5 هجری قمری. تهران: پانوس.
معین، محمد. (1326). «مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی». تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
منجیک ترمذی، علی بن محمّد. (1391). دیوان منجیک ترمذی. به کوشش احسان شواربی مقدّم. تهران: میراث مکتوب.
منشی، نصرالله. (1389). ترجمۀ کلیله و دمنه انشای ابوالمعالی نصرالله منشی. تصحیح و توضیح مجتبی مینوی طهرانی. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
میرزایف، عبدالغنی. (1958). ابوعبدالله رودکی و آثار منظوم رودکی (تحت نظر ی. براگینسـکی). استالینآباد: نشریات دولتی تاجیکستان.
نخجوانی، هندوشاه. (1341). صحاحالفرس. به اهتمام عبدالعلی طاعتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
نصیری شیراز، زهرا؛ نصرالله امامی، سجاد دهقان. (1397). «بررسی ابیات تازه و منسوب به رودکی سمرقندی در فرهنگ لغت حلیمی (شرح بحرالغرائب)». متنشناسی ادب فارسی. شمارۀ چهارم (پیاپی 40). صص 1-20.
نظامی، یوسفبن الیاس. (1388). اقبالنامه یا خردنامه حکیم نظامی گنجهای. با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی. به کوشش سعید حمیدیان. چاپ هفتم. تهران: نشر قطره.
نفیسی، سعید. (1319). احوال و اشعار ابوعبدالله جعفر بن محمّد رودکی. جلد 3. چاپ اوّل. تهران: شرکت کتابفروشی ادب.
__________. (1341). محیط زندگی و احوال و اشعار رودکی. چاپ دوّم. تهران: انتشارات کتابخانۀ ابن سینا.
وفایی، حسین. (1001 ه.ق). فرهنگ وفائی. نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. شمارۀ 15336.
__________. (1374). فرهنگ فارسی (معروف به فرهنگ وفایی). براساس نسخه های خطّی موجود در چین. به تصحیح تِن هوی جو. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 3,455
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,323
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب
