اصطلاح «دبیرسیاقی» معمولاً به دو معنای متفاوت کاربرد دارد؛ یکی به عنوان یک نام خانوادگی مشهور در حوزه زبان و ادبیات فارسی، و دیگری به عنوان یک عنوان شغلی و دیوانی در تاریخ اداری ایران.
در ادامه هر دو معنا به روشنی بررسی شده است:
۱. دکتر سید محمد دبیرسیاقی (شخصیت برجسته ادبی)
بیشترین کاربرد این ترکیب در دهه های اخیر، اشاره به دکتر سید محمد دبیرسیاقی (۱۲۹۸ – ۱۳۹۷)، پژوهشگر، نویسنده، شاعر و مصحح نامدار ایرانی است.
او از نزدیکترین و برجستهترین همکاران علامه علیاکبر دهخدا در تنظیم و نگارش لغتنامه دهخدا بود.
دکتر دبیرسیاقی سالها اداره سازمان لغتنامه را بر عهده داشت و تصحیح دیوانهای بسیاری از شاعران بزرگ قرون اولیه (مانند منوچهری، فرخی سیستانی، و عنصری) و متنهای کهنی مثل شاهنامه و سفرنامه ناصرخسرو از آثار ماندگار اوست.
۲. معنای واژگانی و منصب تاریخی (دبیرِ سیاق)
از نظر ریشهشناسی و در نظام اداری قدیم ایران (بهویژه دورههای صفویه، افشاریه، زندیه و قاجار)، این واژه از دو بخش تشکیل شده است:
دبیر: به معنی نویسنده، منشی و کارگزار امور دیوانی.
سیاق: نوعی خطِ رمزگونه، شکسته و شیوهای از محاسبات عددی و حسابداری قدیم بوده که برای ثبت درآمدها، هزینهها، مالیاتها و املاک در دفاتر دولتی (استیفا) به کار میرفته است.
بنابراین، دبیرِ سیاق یا دبیر سیاقی به معنای زیر است:
«منشی و حسابدار خُبرهای که به خط و دانشِ حسابداریِ سیاق مسلط بوده و امور مالی، مالیاتی و دفاتر دیوانی را مدیریت میکرده است.»
جدّ خاندان دکتر دبیرسیاقی نیز در دوران قاجار عهدهدار این منصب و مستوفی (حسابدار ارشد) بودهاند و به همین دلیل این عنوان به عنوان نام خانوادگی این خاندان برگزیده شده است.
