لوت به معنی امرد را که در لغت فرس آمده جائی نمی یابم
استاد وحدتی دانشمند گرامی،
دقت نظر و نکتهسنجی شما در متون کهن حاکی از چیرهدستیتان در حوزهٔ فرهنگنویسی و ریشهشناسی است.
علت اینکه این معنا را در ضبطهای چاپی متداول لغت فرس یا فرهنگهای بعدی به این صورتِ آشکار نمییابید، چند دلیل متنی و تصحیحی دارد:
۱. تفاوت در تصحیحها و نسخهبدلهای لغت فرس
در نسخههای خطی لغت فرس اسدی طوسی، تصحیحهای مختلف (از جمله تصحیح عباس اقبال آشتیانی یا دکتر فتحالله مجتبائی و علیاشرف صادقی) ضبطها و شواهد متفاوتی دارند. در برخی نسخهها کلمهٔ «لوت» یا «لوتی» در ذیل مدخلهای مربوط به شاهدبازی یا واژگان عامیانه و مستهجن، دچار دگرگونی و کاتبان معمولاً به دلیل پرهیز اخلاقی (صیانت نفس یا سانسور کاتبان) دست به تصحيف (غلطنویسی) یا تغییر واژه زدهاند.
۲. خلط معنایی و ریشهشناختی «لوت»، «لوط» و «لوتی»
از نظر لغوی و ریشهشناختی در متون کهن:
«لوط» (معرب): منتسب به قوم لوط و مأخوذ از تازینامه و متون سامی است که مستقیماً به معنای «امرد» یا فرد مفعول/فاعل در عمل لواط به کار میرفته است. در بسیاری از نسخ خطی، حرف «ط» به «ت» تبدیل شده و به صورت «لوت» ضبط شده است.
«لوت» (پهلوی/فارسی): در اصل به معنای برهنه و عریان (مثل لخت و لوت) و همچنین به معنای طعمه و غذا (مثل لوت و پوت) است.
اما در زبان عامیانه و ادبیات قرن چهارم و پنجم، به دلیل قرب مخرج «ت» و «ط» و غلبهٔ تلفظ فارسی، واژهٔ «لوت» به جای «لوط» (به معنای امرد یا جوان بیریش) ثبت شده است.
۳. شاهد شعری در لغت فرس
در لغت فرس (در ذیل مدخلهای مرتبط با «لوت» یا «لوط»)، اسدی طوسی معمولاً برای اثبات معانی، ابیاتی از شاعران متقدم مانند منجیک ترمذی یا منطقی رازی میآورد که هجوگو بودهاند.
اگر مدخل دقیق یا بیتی که در ذهنتان هست را به یاد دارید یا بخشی از آن را بفرمایید، میتوانم نسخهبدلهای دقیقتر یا شواهد آن را در سایر فرهنگهای کهن (مانند فرهنگ قواس، بحر الجواهر یا معیار جمالی) برایتان پیدا کنم.
