هار رشته مروارید بود، شعر:
از آن قبل را کردند هار مروارید
که دُرِّ ضایع بودی اگر نبودی هار
مطلوب است شرح معانی این قطعه و لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟
شرح معنی ابیات
این قطعهی کهن در تعریف واژهی «هار» (یا همان رشته مروارید و گردنبند مروارید) سروده شده است و مقصود از آن چنین است:
- مصرع اول: علت اینکه پیشینیان (یا مردمان پیشین) به رشته مروارید «هار» میگفتند، این بود که...
- مصرع دوم: اگر این مرواریدها به صورت رشته و در کنار هم (هار) منظم نمیشدند، آن گوهرها و دُرها ضایع و بیارزش میگشتند و زیبایی و جلوهی خود را از دست میدادند. به سختی میتوانستند ارزش خود را نمایان سازند مگر آنکه در سلکِ «هار» درمیآمدند.
بررسی ریشهشناختی و واژهشناسی (لغات پیشااسلامی)
- هار (Hār): واژهای اصیل ایرانی و میانپارس (پهلوی ساسانی و اشکانی) به معنای رشتهی مروارید، گردنبند مروارید و سمط است. در زبانهای ایرانی میانه این واژه به صورت hār آمده و ریشهی هندواروپایی دارد که با مفهوم پیوند دادن، بستن و نظم دادن (مشابه برخی ریشههای مرتبط با آویز و گردنآویز) پیوند خورده است.
- دُرّ (Dur): واژهای معرب است که ریشهی آرامی-سریانی دارد (از margānitā یا ریشههای سامی مرتبط با مروارید گرفته شده که اعراب آن را معرب ساختهاند).
- ضایع (Zāye'): واژهای عربی است به معنای تباهشده، هرز رفته و بیارزش گشته. معادل پهلوی یا باستانی آن مفاهیمی چون wišuft (آشفته، تباه) یا wēnāg بوده است.
- بود (Būd): از مصدر بودن (būdan در فارسی میانه و پهلوی: būdan) که ریشهی هندواروپایی کهن دارد (bheue-).
نگارش واژگان کلیدی به خطوط پیشااسلامی
- واژهی «هار» (Hār) به خط پهلوی کتابی (سانی/کتابی مگردان):در خط پهلوی ساسانی (کتابی)، حروف به صورت پیوسته نوشته میشوند. واژهی hār با حروف h (𐭠/𐭧) و ا و ر نوشته میشود. شکل پهلوی کتابی آن به صورت 𐭠𐭫𐭪 (به صبغه آرامیوار) یا به صورت کتیبهای و صریحتر شامل حروف:
- H (حرف هـ / ح)
- Ā (الف کشیده)
- R (ر)
- نگارش دقیق پهلوی کتیبهای (Inscriptional Pahlavi): 𐭧𐭠𐭫 (H-Ā-R)
- واژهی «دُرّ» به خط پهلوی ساسانی:
- نگارش پهلوی: 𐭣𐭥𐭫 (D-W-R / D-V-R)
- جملهی کوتاه پهلوی (ترجمه مفهوم شعر: گوهرِ تباهشده):
- wēnāg dūr یا wišuft margānik: 𐭥𐭩𐭭𐭠𐭪 𐭣𐭥𐭫
