پدر معنوی آموزش و پرورش مدرن، تنها به خاطر آسایش شخصی، هر پنج فرزند خود را بهطور روشمند به مرگی تقریباً حتمی محکوم کرد.
تاریخ از ژان-ژاک روسو بتِ انسانگرایان و نظریهپرداز بزرگِ مهرورزی ساخته است. رساله شهیر او، «امیل»، هنوز هم کتاب مقدس مربیان و متخصصان تعلیم و تربیتِ پیشرو است.
اما واقعیت، خودخواهی هولناکی را نشان میدهد.
بین سالهای ۱۷۴۶ تا ۱۷۵۲، روسو با زن رختشویی به نام ترز لواسور زندگی میکرد. این زوج صاحب پنج فرزند شدند.
فیلسوف بزرگِ شفقت و همدردی، حتی یکی از آنها را هم نگه نداشت.
او از همان بدو تولد، نوزادان را از آغوش مادرشان میربود تا آنها را بهطور ناشناس به نوزادگاه «کودکان سرراهی» در پاریس بسپارد.
در آن زمان، این مرکز یک یتیمخانه معمولی نبود، بلکه یک قربانگاه به تمام معنا بود. اسناد تاریخی نشان میدهند که نرخ مرگومیر نوزادان در آنجا بهراحتی از ۷۰ درصد فراتر میرفت.
چه بر سر آنها آمد؟ مطلقاً هیچکس نمیداند. آنها به سادگی از صفحات تاریخ محو شدند.
سالها بعد، مارشال دو لوکزامبورگ، حامی ثروتمند این فیلسوف، تلاش کرد تا با جستجو و تحقیق، آنها را پیدا کند و از سیهروزی نجات دهد. اما تلاشهای او به دیواری از بنبست و تاریکی خورد.
روسو حتی به خود زحمت نداده بود تاریخ دقیق تولد آنها را ثبت کند یا نشانهای خاص در قنداقهشان بگذارد؛ کاری که در آن زمان برای داشتن امید به بازگرداندن فرزند در آینده، مرسوم بود.
پنج فرزند او در گمنامی مطلق بلعیده شدند. از نظر آماری، احتمالاً پیش از آنکه راه رفتن بیاموزند، سر از گورهای دستهجمعی این نوزادگاه درآوردهاند. اگر هم زنده مانده باشند، به صفوف ولگردان در جویهای خیابانهای پاریس پیوستهاند.
پدر آموزش و پرورش حتی این موضوع را پنهان هم نمیکند. او در کتاب خود، «اعترافات»، این رها کردن را با سردی تکاندهندهای میپذیرد.
توجیحات رسمی او چه بود؟ بچهها شلوغ میکردند، کار او بهعنوان یک متفکر نیاز به آرامش داشت و او حاضر نبود بار مالی فرزندان خود را به دوش بکشد.
از یک سو، این فیلسوف هزاران صفحه مطلب نوشت تا به کل بشریت بیاموزد چگونه نسل جوان را پرورش دهند، به آنها گوش فرادهند و به آنها مهر بورزند؛ و از سوی دیگر، نسل خود را بهطور روشمند پاک میکرد تا در طول فرآیند آفرینشگریاش مزاحمی نداشته باشد.
اسطوره مربی بزرگ انسانگرا فرو میریزد. بت مطلق عصر روشنگری، افسانه اخلاقگرایی خود را بر پایه رها کردن روشمند فرزندانش بنا نهاده بود.
