و آن پول سدیور ز همه بار عجب تر کز هیکل او کوه شود ساحت بیدا. عنصری.

 سدیور. [ س َ دی وَ ] (اِخ ) از قراء مرو است. (معجم البلدان). نام شهری است بهندوستان. (فرهنگ اسدی نخجوانی):

و آن پول سدیور ز همه بار عجب تر
کز هیکل او کوه شود ساحت بیدا.

عنصری.

////////////

سَدیوَرنام شهریست در هندوستان، عنصری گوید: وان پول سدیور از همه باز عجب تر كز هیکل او کوه شود ساحت بیدا مطلوب است شرح معانی این قطعه و لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟     

 شرح معانی بیت

این قطعه از ابیات منتسب به «عنصری بلخی»، شاعر نامدار دربار غزنوی است. مفهوم کلی بیت به شگفتیِ ساختار یا پُلی عظیم اشاره دارد که در منطقه‌ای به نام «سدیور» (یا بر روی رود/محیط آن) ساخته شده است:

• «وان پول سدیور ز همه باز عجب‌تر»: و پل سدیور در این میان از همه شگفت‌انگیزتر است. (واژه «پول» شکل کهن پارسیِ «پل» است).
  
  
• «کز هیکل او کوه شود ساحت بیدا»: به گونه‌ای که از حجم بزرگ، پیکره و عظمتِ هیکل این پل، پهنه دشت و بیابان هم‌چون کوهی بزرگ و مرتفع به نظر می‌رسد.
  
  

لغات پیشااسلامی و ریشه‌شناسی واژگان

در این قطعه و تعاریف پیرامون آن، چند واژه ریشه در زبان‌های ایرانی میانه یا باستان دارند:

• سدیور (Sadyōr / Sad-var): نام مکان (شهری در هندوستان یا قریه‌ای در مرو). این واژه احتمالا ترکیبی است با پسوند یا جزء دوم باستانی؛ بخش نخست آن می‌تواند با عدد «صد» یا واژه «سد/سند» و بخش دوم با واژگانی چون «دژ»، «بار» یا «وَر» (به معنای قلعه، پناهگاه یا ساحل در پهلوی و اوستایی) پیوند داشته باشد.
  
  
• پول (Pōl): شکل کهن و اصیل پارسی برای «پل» (معبر روی آب). در پهلوی به صورت puhl آمده است.
  
  
• هیکل (Haykal): واژه‌ای با ریشه سامی (عربی‌شده از عبری/آرامی hēḵāl به معنای معبد یا کاخ بزرگ)، که در زبان فارسی کهن به معنای تن، پیکر بزرگ و ساختار بلند به کار رفته است.
  
  
• ساحت (Sāhat): واژه‌ای عربی (به معنای عرصه، حیاط و پهنه) که در شعر فارسی با پسوند و پیشوندهای ایرانی ترکیب شده است.
  
  
• بیدا / بیداء (Beydā): واژه‌ای عربی به معنای بیابان هموار و خشک.
  
  

نگارش واژگان پارسی باستان و میانه (خط پهلوی)

برای برگردان واژگان اصیل پارسیِ این قطعه («پل» و «سدیور») به خطوط پیشااسلامی (پهلوی کتابی / ساسانی)، شکل نگارش آن‌ها به صورت زیر است:

• واژه پل (Pōl / Puhl) به خط پهلوی ساسانی:
  مجموعه حروف پهلوی برای این واژه به صورت 𐭯𐭥𐭧𐭫 (پ - و - ح - ل) نوشته می‌شود که آوانویسی آن p-w-ḥ-l است.
  
  
• واژه سدیور (Sadyōr) به خط پهلوی ساسانی:
  این واژه مرکب به خط پهلوی با حروف 𐭮𐭃𐭩𐭥𐭫 (س - د - ی - و - ر) یا به صورت تحلیلی‌تر بر مبنای واژگان اوستایی/پهلوی نگاشته می‌شود که آوانویسی آن s-d-y-w-r است. در خط پهلوی منفصل، حروف به شکل زیر اتصال می‌یابند:
  $$𐭮𐭃𐭩𐭥𐭫$$