۱۴۰۵ مرداد ۲۶, دوشنبه

خَشَنسار مرغی است، آبی بود، دقیقی گفت: از آن کردار کو مردم رباید عقاب تیز بِرُباید خَشَنسار. خَشَنسار/قششقلدان/چنگر اوراسیایی



    خَشَنسار/قششقلدان/چنگر اوراسیایی در تاسمانی استرالیا

 خشنسار. [ خ َ ش َ ] (اِ) نوعی مرغابی بزرگ تیره رنگ میان سر سفید باشد و ترکان قشقلدان می گویند. (از ناظم الاطباء) (آنندراج ). مرغابی کوچکتر از کودزه. (از صحاح الفرس). در حاشیه ٔ برهان قاطع دکتر معین آمده . از خشن (هَ .م ) مخفف خشین (هَ .م ) + سار (=سر) لغةً بمعنی «دارنده ٔ سر آبی سیاه » :

از آن کردار کو مردم رباید
عقاب تیز برباید خشنسار.

دقیقی.


پیاده همی شد ز بهر شکار
خشنسار دید اندرآن رودبار.

فردوسی.


برگهای رز چون پای خشنسار
زرگون ایدون چون دو رخ بیماران.

منوچهری.


لب چشمه ها پر خشن سار و ماغ
زده صف شقایق همه دشت و راغ.

اسدی.


ز مرجان هر تذروی قیمتی پیرایه ای دارد
ز دیبا هر خشنساری گران سرمایه ای دارد.

لامعی.

/////////////

واژهٔ «خَشَن» به معنای سپید در فرهنگ‌های معتبر لغت‌شناسی و شرح‌های متون کهن، به ویژه در موارد زیر درج شده است:

  • لغت‌نامه فرس (تألیف اسدی طوسی): در این کتاب و مستند به حاشیهٔ برهان قاطع (به نقل از دکتر محمد معین) تصریح شده است که: «خَشَن سپید بود»

  • صحاح الفرس: در این فرهنگ لغت نیز واژهٔ «خشن» به همین معنای سپید آمده است.

  • حاشیهٔ برهان قاطع: در شرح و بررسی این واژه و ترکیب «خشنسار»، به نقل از فرهنگ‌های کهن یاد شده که «خشن» به معنای سپید و «سار» به معنای سر است؛ بنابراین «خشنسار» یعنی پرنده‌ای که سری به رنگ دیگر یا سرِ آبيِ سیاه/سپید دارد (دربارهٔ ترکیب دقیق پرنده اختلاف نظر جزئی میان شارحان وجود دارد، اما اصل واژهٔ خشن به معنای سپید در این فرهنگ‌ها ثبت شده است).

///////////////

واژهٔ کهن «خَشَنسار» (یا خشن‌سار) در فرهنگ‌های لغت و متون طبه‌بندی سنتی ایرانی (مانند لغت‌نامه دهخدا به نقل از آنندراج و ناظم‌الاطباء) معادل پرنده‌ای آبزی، سیاه‌رنگ و بزرگ‌جثه با سر و پیشانی سفید معرفی شده است که ترکان آن را «قُشْقُلدان» می‌نامند.

در زیست‌شناسی و رده‌بندی جانوری امروزین، «قشقلدان» (یا همان پرندهٔ سیاه‌رنگِ آبزی با لوح یا پیشانی سفیدِ مشخص) با نام علمی Fulica atra شناخته می‌شود که در زبان فارسی معیار به آن «چنگر اوراسیایی» (یا چنگر نوک‌سفید) می‌گویند.


/////////////////


چنگر اوراسیایی یا چنگر معمولی یا چنگر نوک‌سفید یا پَرلا (نام علمی: Fulica atra) گونه‌ای چنگر است که بیشتر در بر قدیم زندگی می‌کند. چنگر اوراسیایی بومی ایران نیز هست.

مشخصات ظاهری

طول بدن چنگر اوراسیایی ۳۲ تا ۴۲ سانتی‌متر و طول دو بال آن۷۵ سانتی‌متر است.

نر و ماده‌ی چنگرها شبیه هم هستند. پر و بال آن‌ها کاملاً سیاه است و به همین سبب، منقار و برجستگی سفید روی آن بسیار به‌چشم می آید. حدقه‌ی چشم چنگرها نیز قرمز است. در فصل تولید مثل، نرها برای جلب توجه ماده‌ها با هم به رقابت می‌پردازند. چنگر ماده در فصل جفت گیری کمتر دیده می‌شود و ترجیح می‌دهد میان نی‌زارها پنهان شود.

چنگر انگشت‌های بلندی دارد که هریک پرده‌ای مجزا دارند. این پرده‌ها شبیه برگ‌های کوچکی هستند که انگشت‌های چنگر را پوشانده‌اند. این نوع عجیب پرده‌ی انگشتی، به پرنده کمک می‌کند با پاهایش به شاخه‌های گیاهان بچسبد یا روی گیاهان سطح آب راه برود. چنگر برای شنا کردن در آب هم از پرده‌های انگشتی خود استفاده می کند.

پراکندگی و زیستگاه

چنگر در جنوب ترکیه، سوریه، عراق، آفریقا، ماداگاسکار، هندوستان، جزایر مالزی، هند، چین، گینه‌ی نو، استرالیا، تاسمانی و زلاندنو پراکنش دارد. در ایران در همه‌ی کشور پراکنده است؛ اما در گیلان، گلستان، خوزستان، ایلام، خراسان شمالی و هامون، بومی و زادآور است.

چنگرها در بخش‌های نی‌زاری دارای آب باز، باتلاق‌ها، دریاچه‌ها و حاشیه‌ی تالاب‌ها زندگی می‌کنند.

رفتار و بوم‌شناسی

مهاجرت

در مقایسه با سایر پرندگان، چنگر پرنده‌ای با جثه‌ای متوسط است. این پرنده در اواخر تابستان تا اوایل پاییز مانند پرندگان مهاجر دیگر، مهاجرت می‌کند. برخی چنگرها مهاجرت داخلی دارند و بعضی‌ها به خارج از ایران پرواز می کنند. گروه‌هایی از این پرندگان نیز ترجیح می‌دهند در محل زندگی خود بمانند و آن را ترک نکنند. چنگر ها، به‌غیر از مدتی که در حال مهاجرت هستند، بقیه‌ی اوقات، چاق و سنگین وزن‌اند. از آنجا که زیست گاه این پرنده در مناطق نی‌زاری است و به راحتی خود را در میان نی ها استتار می کند، به پرواز نیاز زیادی ندارد. به‌علاوه، چنگر از پرندگانی است که تمام فعالیت‌های روزانه و شبانه‌ی خود را در آب و در میان نی‌زارها انجام می دهد. در نتیجه، زیاد پرواز نمی‌کند و جابه‌جا نمی شود. این بی تحرکی سبب می‌شود چنگرها در مدتی که در حال مهاجرت نیستند، چاق و سنگین شوند.

تغذیه

چنگر پرنده‌ای است در زیستگاه‌گاه‌های آب شیرین زندگی می‌کند و به‌ندرت وارد آب دریا و آب‌های شور می‌شود. چنگر حاشیه‌ی تالاب‌های آب شیرین، میان جگن‌زارها و نی‌زارها را برای زندگی ترجیح می‌دهد. یکی از راه‌های تغذیه‌ی این پرنده‌ آن است که سر و نیمی از بدن خود را در زیر آب فرو می‌برد و با کمک نوک کوتاه و تیز خود، غذا می خورد. راه دیگر، شیرجه زدن به زیر آب است. در این حالت، چنگر با کمک پاهای پرده‌دار و بال‌هایش در زیر آب حرکت می‌کند و غذای خود را، که گیاهان آب‌زی، نرم‌تنان و مهره‌داران کوچک است، جمع می‌کند.

نقش چنگر در طبیعت

چنگر با تغذیه از گیاهان آب‌زی، نرم‌تنان و مهره‌داران کوچک، جمعیت آن‌ها را در طبیعت در حالت تعادل نگه‌می دارد. خودش هم غذای پرندگان شکاری است. انسان‌ها نیز به شکار و تغذیه از این پرنده علاقه‌ی زیادی دارند.

جوجه چنگر در حال گشتن دنبال غدا بین برگ‌های خیس؛ سوئد
یک چنگر با جوجه‌اش

منابع

  • گروه نویسندگان. فرهنگ‌نامه‌ی حیات وحش ایران. نشر طلایی.
  1. BirdLife International (2012). "Fulica atra". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012٫1. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 16 July 2012.
  2. Condon, H. T. (1975) Checklist of the Birds of Australia: Non-Passerines Royal Australasian Ornithologists Union, 57:311

پیوند به بیرون

/////////////////



غر أوراسي (الاسم العلمي: Fulica atra) (الإنجليزية: Eurasian Coot) هو طائر ينتمي إلى طيور المرعة (فصيلة: Rallidae).

مراجع

  1.  The IUCN Red List of Threatened Species 2021.3 (بالإنجليزية), 9 Dec 2021, QID:Q110235407
  2.  IOC World Bird List Version 6.3 (بالإنجليزية), 21 Jul 2016, DOI:10.14344/IOC.ML.6.3, QID:Q27042747
  3.  IOC World Bird List. Version 7.2 (بالإنجليزية), 22 Apr 2017, DOI:10.14344/IOC.ML.7.2, QID:Q29937193
  4.  World Bird List: IOC World Bird List (بالإنجليزية) (6.4th ed.), International Ornithologists' Union, 2016, DOI:10.14344/IOC.ML.6.4, QID:Q27907675
  5.  Condon, H. T. (1975) Checklist of the Birds of Australia: Non-Passerines Royal Australasian Ornithologists Union, 57:311



///////////////////



The Eurasian coot (Fulica atra), also known as the common coot or Australian coot, is a member of the rail and crake bird family, the Rallidae. It is found in Europe, Asia, Australia, New Zealand and parts of North Africa.[3] It has a slaty-black body, a glossy black head and a white bill with a white frontal shield. The sexes are similar in appearance.

Taxonomy

The Eurasian coot was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under its current binomial name Fulica atra.[4] Linnaeus specified the locality as Europe but this is now restricted to Sweden.[5] The binomial name is from Latin: Fulica means 'coot', and atra means 'black'.[6]

Four subspecies are recognised:[7]

  • F. a. atra Linnaeus, 1758 – Europe and north Africa to Japan, India, southeast Asia, Philippines and Borneo
  • F. a. lugubris Müller, S, 1847 – Java, Bali, northwest New Guinea
  • F. a. novaeguineae Rand, 1940 – central New Guinea
  • F. a. australis Gould, 1845 – Australia and New Zealand

An extinct subspecies F. atra pontica has been described from the Chalcolithic (around 4800–4400 BP) from the Bulgarian Black Sea Coast.[8]

The shield

Description

Legs and feet of Eurasian coot in St James's Park, London

The Eurasian coot is 36–38 cm (14–15 in) in length with a wing-span of 70–80 cm (28–31 in); males weigh around 890 g (31 oz) and females 750 g (26 oz).[9] It is largely black except for the white bill and frontal shield (which gives rise to the phrase "as bald as a coot", in use as early as 1430).[10] As a swimming species, the coot has partial webbing on its long, strong toes. The sexes are similar in appearance.[11]

The juvenile is paler than the adult, has a whitish breast, and lacks the facial shield; the adult black plumage develops when about 3–4 months old, but the white shield is only fully developed at about one year old.

The Eurasian coot is a noisy bird with a wide repertoire of crackling, explosive, or trumpeting calls, often given at night.

Distribution and habitat

The coot breeds across much of the Old World on freshwater lakes and ponds, and like its relative the common moorhen, has adapted well to living in urban environments, often being found in parks and gardens with access to water. It occurs and breeds in Europe, Asia, Australia, and Africa. The species has recently expanded its range into New Zealand. It is resident in the milder parts of its range, but migrates further south and west from much of Asia in winter as the waters freeze. It is known to occur as a vagrant in North America.[12]

Behaviour and ecology

Adults foraging in Japan

The Eurasian coot is much less secretive than most of the rail family, and can be seen swimming on open water or walking across waterside grasslands. It is an aggressive species, and strongly territorial during the breeding season, and both parents are involved in territorial defence.[13] During the non-breeding season they may form large flocks, possibly related to predator avoidance.[14]

It is reluctant to fly and when taking off runs across the water surface with much splashing. It does the same, but without actually flying, when travelling a short distance at speed in territorial disputes or on land to escape from intruders. As with many rails, its weak flight does not inspire confidence, but on migration, usually at night, it can cover surprisingly large distances. It bobs its head as it swims, and makes short dives from a little jump.

When fighting other waterbirds (especially other coots), the coot attacks by charging its opponent and striking them with its long legs.[15]

Breeding

Eggs, Collection Museum Wiesbaden, Germany

The nest is a bulky structure that either floats on the water or is built in shallow water on a low or barely submerged stump or log, making a neat, large bowl. It is constructed of plant stems and leaves with a lining of finer material. Normally concealed in vegetation the nest can sometimes be placed in the open. It is built by both sexes with the male collecting most of the material which is incorporated by the female. The eggs are laid at daily intervals. The clutch usually contains between six and ten smooth and slightly glossy buff coloured eggs that are covered with black or dark brown speckles. On average they are 53 mm × 36 mm (2.1 in × 1.4 in) and weigh 38 g (1.3 oz). The eggs are incubated by both sexes beginning after the second egg is laid and hatch asynchronously after 21 to 24 days. The chicks are precocial and nidifugous.[16] The chicks are covered with a black down. On the body the down has yellow hair-like tips. On the sides of the head, nape and throat the hair-like tips are longer and orange-red. Between the eyes and on the lores, the tips are red. The shield is bright red and the bill is red with a white tip.[17] The young are brooded by the female for the first three to four days during which time food is brought by the male. The male also builds one or more platforms that is used for roosting and brooding the chicks. On leaving the nest, the brood is sometimes split up with each parent taking care of a separate group. The young can feed themselves when they are around 30 days and fledge at 55 to 60 days. Eurasian coots normally only have a single brood each year but in some areas such as Britain they will sometimes attempt a second brood. They first breed when they are one to two years old.[16]

Chick mortality occurs mainly due to starvation rather than predation. Most chicks died in the first 10 days after hatching, when they are most dependent on adults for food.[18] Coots can be very brutal to their own young under pressure such as the lack of food. They will bite young that are begging for food and repeatedly do this until it stops begging. If the begging continues, they may bite so hard that the chick is killed.[19] Coots will also lay their eggs in the nests of other coots when their environment or physical condition limits their ability to breed, or to lengthen their reproductive life.[18]

Feeding

The coot is an omnivore, and will take a variety of small live prey including the eggs of other water birds, as well as algae, vegetation, seeds and fruit.[20] It shows considerable variation in its feeding techniques, grazing on land or in the water. In the water it may upend in the fashion of a mallard or dive in search of food.[21]

Status

The Eurasian coot is one of the species to which the Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA) applies.

References

  1.  BirdLife International (2019). "Fulica atra". IUCN Red List of Threatened Species. 2019 e.T22692913A154269531. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22692913A154269531.en. Retrieved 12 November 2021.
  2.  Condon, H.T. (1975). Checklist of the Birds of Australia: Non-Passerines. Melbourne: Royal Australasian Ornithologists Union. p. 57.
  3.  Vladimír Bejček; Karel Štastný (1999). Bird Encyclopaedia. Rebo Productions. p. 122. ISBN 978-1-84053-149-7.
  4.  Linnaeus, Carl (1758). Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (in Latin). Vol. 1 (10th ed.). Holmiae (Stockholm): Laurentii Salvii. p. 152.
  5.  Peters, James Lee, ed. (1934). Check-List of Birds of the World. Vol. 2. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. p. 211.
  6.  Jobling, James A (2010). The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. London: Christopher Helm. pp. 58, 165. ISBN 978-1-4081-2501-4.
  7.  Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, eds. (2020). "Flufftails, finfoots, rails, trumpeters, cranes, limpkin". IOC World Bird List Version 10.1. International Ornithologists' Union. Retrieved 1 June 2020.
  8.  Boev, Zlatozar; Karaivanova, Elena (1998). "Fulica atra pontica subsp. n. from the Middle Holocene on the South Black Sea Coast, Bulgaria". Historia Naturalis Bulgarica. 9: 53–69.
  9.  Cramp 1980, pp. 599, 610.
  10.  "Coot". Oxford English Dictionary (online ed.). Oxford University Press. (Subscription or participating institution membership required.)
  11.  Cramp 1980, p. 599.
  12.  "Eurasian Coot (Fulica atra) - North American Birds - Birds of North America". www.birds-of-north-america.net. Retrieved 2023-11-11.
  13.  Cavé, A.J.; Visser, J.; Perdeck, A.C. (1989). "Size and quality of the Coot (Fulica atra) territory in relation to age of its tenants and neighbours" (PDF). Ardea. 77: 87–97.
  14.  van den Hout, P.J. (2006). "Dense foraging flotillas of Eurasian coots Fulica atra explained by predation by Ganges soft-shell turtle Aspideretus gangeticus?" (PDF). Ardea. 94 (2): 271–274. Archived from the original (PDF) on 2015-06-10. Retrieved 2015-06-10.
  15.  "Eurasian Coot (Fulica atra)". www.birdwords.co.uk. Retrieved 2020-04-14.
  16.  Cramp 1980, pp. 608–609.
  17.  Cramp 1980, p. 609.
  18.  "This Coot has a Secret! - NatureOutside". 20 June 2015.
  19.  Attenborough, David (16 December 1998). "The Problems of Parenthood". The Life of Birds. Episode 9. 12 minutes in. BBC One.
  20.  Martin R., Perrow; Schutten, J. Hans; Howes, John R.; Holzer, Tim; Madgwick, F. Jane; Jowitt, Adrian J.D. (1997). "Interactions between coot (Fulica atra) and submerged macrophytes: the role of birds in the restoration process". Hydrobiologia. 342/343: 241–255. doi:10.1023/A:1017007911190. S2CID 8235224.
  21.  Bakker, Brigitte J.; Fordham, Robin A. (1993). "Diving behaviour of the Australian coot in a New Zealand lake" (PDF). Notornis. 40 (2): 131–136.

Sources

  • Cramp, Stanley, ed. (1980). "Fulica atra Coot". Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa. The Birds of the Western Palearctic: Volume II: Hawks to Bustards. Oxford: Oxford University Press. pp. 599–610. ISBN 978-0-19-857505-4.


///////////////////////////


Adi qaşqaldaq (lat. Fulica atra) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin quşlar sinfinin durnakimilər dəstəsinin sufərələri fəsiləsinin qaşqaldaq cinsinə aid heyvan növü.

Avrasiya, Şimali Afrika və Avstraliyada geniş ərazilərdə yayılmışdır. Kütləsi 445-1250 q olur. Rəngi tutqun qaradır, çalma lələkləri bozumtul qonur, sükan lələkləri qaradır. Dimdiyi və qaşqası ağdır. Dimdiyinin dibi qırmızımtıldır. Dişisinin rəngi erkəyindən açıqdır. Yaxşı üzür və suyun 4 m dərinliyə qədər dala bilir. Suyun altında adətən 10 saniyə, bəzən hətta 2,5 dəqiqəyə qədər qala bilir.

Yarımnövləri

  • Fulica atra atra Linnaeus, 1758
  • Fulica atra lugubris S. Müller, 1847
  • Fulica atra novaeguinea Rand, 1940
  • Fulica atra australis Gould, 1845

İstinadlar

Həmçinin bax

//////////////


ارسال شده توسط در