واژهٔ «کرمانجی» (یا کورمانجی) به چند معنا و کاربرد اصلی اطلاق می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• گویشی از زبان کردی: کرمانجی شاخه یا گویشی بزرگ از زبان کردی (شمالی) است که بیشتر کردهای شمال و شمال‌غرب ایران (مانند خراسان شمالی، آذربایجان غربی)، ترکیه (کردستان ترکیه)، سوریه، عراق و بخش‌هایی از قفقاز (مانند ترکمنستان) به آن تکلم می‌کنند.

• ایل و قوم کرمانج: به تیره‌ها و طوایفی از قوم کرد اطلاق می‌شود که به این گویش سخن می‌گویند (به‌ویژه کردهای غیور و پهلوان‌پیشه‌ای که در دوران صفویه یا پیش از آن به شمال خراسان کوچانده شدند).

• موسیقی کرمانجی: سبک خاصی از موسیقی اصیل و فولکلوریک (بومی) است که با سازهایی مانند دوتول، سرنا و دهل توسط کرمانج‌ها (به‌ویژه در خطهٔ خراسان) نواخته می‌شود و حماسه‌ها و داستان‌های عشقی کهن را روایت می‌کند.