Sports
Soccer4 min read


FIFA plan for Kushner-backed $20 billion operation to run World Cup meets fury from Europe’s UEFA
By Associated Press
19 hr ago




SoccerPeople in sportsTrump familyInvesting
See all topics







President Donald Trump, left, speaks with FIFA President Gianni Infantino as confetti falls after the conclusion of the 2026 World Cup final. Jacquelyn Martin/AP
GenevaAP —

FIFA President Gianni Infantino’s plan to create a $20 billion company running the World Cup with private investors, including the Kushner family, was announced Tuesday — and immediately attacked by European soccer body UEFA.

“It is not FIFA’s to sell,” UEFA said in a statement. “None of us are the owners of football.”

Infantino’s plans to form a commercial subsidiary, which would be called FIFA Forward Enterprise (FFE), running competitions like the World Cup and Club World Cup was first reported by The Times of London.

FIFA said in a statement FFE would raise up to $4.2 billion later this year to help fund development programs “based on an initial equity valuation of $20 billion by carefully selecting long-term investors who will purchase minority, non-controlling interests.”

FIFA is working with J.P. Morgan while intended investors include Thrive Eternal launched by Joshua Kushner, whose brother Jared Kushner is a son-in-law of U.S. President Donald Trump.


The men’s World Cup that finished this month only deepened the political and personal ties between Trump and Infantino, and fueled concerns about those ties, including from UEFA.

“The soul and governance of football are not assets to trade — especially with zero transparency as to who gains financially,” UEFA said Tuesday, responding to the reports of selling stakes in FIFA competitions.
Related article

Fans cheer for a US goal at a FIFA Fan Festival in Los Angeles on June 12.Mario Tama/Getty Images


How the World Cup became the summer party America needed
5 min read

FIFA is currently a Swiss-based not-for-profit association of its 211 national member federations worldwide.


Those members must approve any plan and would get the chance “to access up to $20 million in one-off capital,” FIFA said.

“This is about the democratization of football worldwide,” Infantino said in a FIFA statement, which added that “a consultation process has begun.”

UEFA, however, said it took reports of the project “extremely seriously. So should every national Football Association.”

“This crosses a line that football’s governing institutions should never cross,” said UEFA, which comprises 55 of the FIFA members.
FIFA’s $20M offer to member federations

The outline of Tuesday’s surprise announcement was, FIFA said, detailed by Infantino to members who met in Manhattan on July 18 ahead of the World Cup final. There, Infantino promised to “unleash the commercial potential and opportunity that FIFA has.”


FIFA’s statement Tuesday about its proposed project led on how much money each of its 211 members could get through 2038 in the “FIFA Fast-Forward Program.”

Instead of the currently promised $8 million each in development funds through the 2027-30 World Cup commercial cycle, it would be $20 million, then $22 million and $24 million in the following cycles.

The World Cup trophy was awarded to Spain on July 19. Vincent Carchietta/Imagn Images/Reuters

FIFA banked record World Cup income of about $12 billion from the 2026 tournament which had unprecedented high prices for tickets and hospitality across the US, Canada and Mexico. It already was unclear how that money could be matched from Spain, Portugal and Morocco co-hosting the 2030 men’s edition.

Member federations could choose if they wanted to take part in the new financial opportunities, FIFA said.


“FIFA would retain sole control of FFE and exclusive authority over football governance, competitions, match calendar, and all regulatory and sporting decisions,” the soccer body said.

FIFA’s integrity standards were called into question during the World Cup, including by team coaches, Norway’s soccer federation and a top European public body, the Council of Europe.
FIFA’s previous attempt to privatize assets

The project announced Tuesday is the second time in Infantino’s increasingly controversial 11-year presidency he has tried to push through a multi-billion dollar deal with private backers.


In 2018, Infantino proposed a secretive $25 billion offer over 12 years with SoftBank of Japan to create new global competitions, including an expanded men’s Club World Cup, seemingly backed by Saudi Arabian money.

That ultimately failed after meeting fierce resistance from UEFA, which saw threats to its prize assets: the Champions League and the European Championship.

Infantino still built closer ties to Saudi soccer and the kingdom’s Crown Prince Mohammed Bin Salman. Saudi Arabia will host the 2034 World Cup and largely funded the revamped men’s Club World Cup hosted in the U.S. last year.
Infantino’s future?

The financial success of the just-ended World Cup has looked likely to ensure Infantino is re-elected next year unopposed for a fourth and final term in office through 2031.


At his re-election by acclaim in 2023 in Rwanda, Infantino suggested any CEO delivering similar financial results would be kept in the job forever.

Speculation has swirled for years Infantino might want a different global role in soccer beyond his FIFA presidency, which is due to end when he is 61.
Related article

EAST RUTHERFORD, NEW JERSEY - JUNE 25: Referee Tori Penso walks out of the tunnel for the second half during the FIFA World Cup 2026 Group E match between Ecuador and Germany at New York New Jersey Stadium on June 25, 2026 in East Rutherford, New Jersey. (Photo by Alexander Hassenstein/Getty Images)Alexander Hassenstein/Getty Images


Meet the World Cup referee paving the way for women
8 min read

The Times reported Tuesday that a CEO-like commissioner role of the new FFE operation could be created for Infantino.


“This has never been discussed,” FIFA said in a statement Tuesday. “However, the FIFA president and the FIFA administration will and must have leading roles in this entity — if approved.”

There was no timetable suggested Tuesday for debate and decisions by FIFA, its ruling Council chaired by Infantino, and the 211 members.

FIFA is scheduled to hold an online congress on Nov. 23 to confirm hosts of the Women’s World Cup editions in 2031 and 2035.

Is a US LNG tanker in Egypt’s Damietta Port really hit by drone?

بله، گزارش‌های شرکت امنیت دریایی Ambrey و منابع امنیتی محلی حاکی از آن است که یک واحد ذخیره‌سازی و گازسازی شناور متعلق به ایالات متحده، Energos Winter، در روز چهارشنبه، 29 ژوئیه 2026، در بندر دمیاط مصر توسط یک پهپاد مورد اصابت قرار گرفت. این حمله باعث آتش‌سوزی شد که به یک کشتی مجاور، Gaslog Salem، سرایت کرد. [1، 2]

جزئیات حادثه

کشتی هدف قرار گرفته: Energos Winter (متعلق به ایالات متحده، با پرچم جزایر مارشال)

کشتی دوم آسیب دیده: Gaslog Salem (آتش از کشتی اول سرایت کرد)

مکان: بندر دمیاط، مصر (ساحل مدیترانه)

تلفات: هیچ موردی گزارش نشده است؛ اعضای خدمه با خیال راحت تخلیه شدند

وضعیت: آتش تحت کنترل قرار گرفت و کشتی‌ها به خارج از کشور منتقل شدند [1، 2، 3، 4، 5]

پاسخ‌های رسمی و ارزیابی‌های امنیتی زمینه: کارشناسان ریسک دریایی و منابع امنیتی تأیید می‌کنند که انفجار ناشی از حمله پهپاد بوده است، اگرچه هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است. [1]

موضع دولت مصر: وزارت نفت مصر اذعان کرد که آتش‌سوزی در کشتی‌ها در بندر رخ داده و مهار شده است، اما از تأیید رسمی حمله پهپادی خودداری کرد. [1، 2]

////////////////

قصیده

همه

اخبار

تصاویر

ویدیوها

بیشتر

ارتقاء

آیا یک نفتکش آمریکایی در مصر واقعاً مورد اصابت پهپاد قرار گرفته است؟

بله، گزارش‌های شرکت امنیت دریایی Ambrey و منابع امنیتی محلی حاکی از آن است که یک واحد ذخیره‌سازی و گازسازی مجدد شناور متعلق به ایالات متحده، Energos Winter، در روز چهارشنبه، 29 ژوئیه 2026، توسط یک پهپاد در بندر دمیاط مصر مورد اصابت قرار گرفت. این حمله باعث آتش‌سوزی شد که به یک کشتی مجاور، Gaslog Salem، سرایت کرد.

رویترز +1

جزئیات حادثه کشتی مورد هدف: Energos Winter (متعلق به ایالات متحده، با پرچم جزایر مارشال)

کشتی دوم آسیب دیده: Gaslog Salem (آتش از کشتی اول گسترش یافت)

مکان: بندر دمیاط، مصر (ساحل مدیترانه)

تلفات: هیچ موردی گزارش نشده است؛ خدمه به سلامت تخلیه شدند

وضعیت: آتش تحت کنترل قرار گرفت و کشتی‌ها به خارج از کشور منتقل شدند.

اخبار TradeWinds +3

پاسخ‌های رسمی و زمینه‌ها

ارزیابی‌های امنیتی: کارشناسان ریسک دریایی و منابع امنیتی تأیید می‌کنند که انفجار ناشی از حمله پهپاد بوده است، اگرچه هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است.

رویترز

موضع دولت مصر: وزارت نفت مصر اذعان کرد که آتش‌سوزی در کشتی‌ها در بندر رخ داده و مهار شده است، اما از تأیید رسمی حمله پهپادی خودداری کرد.

جروزالم پست +1

اگر مایل باشید، می‌توانم به‌روزرسانی‌هایی در مورد موارد زیر به اشتراک بگذارم: چه کسی ممکن است پشت این حمله باشد، زیرا تحقیقات ادامه دارد.

تأثیرات بر بازارهای انرژی منطقه‌ای و قیمت‌های حمل و نقل

به من اطلاع دهید که چگونه می‌خواهید ادامه دهید.

6 سایت

شرکت FSRU و کشتی حمل LNG مستقر در مصر در حمله پهپادی در دمیاط مورد اصابت قرار گرفتند.

شرکت اطلاعات امبری این کشتی را به عنوان یک FSRU متعلق به و تحت مدیریت ایالات متحده شناسایی کرد که در کنار شرکت گاز طبیعی مصر قرار دارد...

اخبار TradeWinds

پهپاد به تانکر ذخیره‌سازی گاز در بندر مدیترانه‌ای مصر برخورد کرد

پهپاد به تانکر ذخیره‌سازی گاز در بندر مدیترانه‌ای مصر برخورد کرد. رویترز. ... پهپاد به تانکر ذخیره‌سازی گاز در بندر مدیترانه‌ای مصر برخورد کرد...

رویترز

انفجارهایی در بندر دمیاط مصر گزارش شده است

طبق گزارش‌ها، پهپاد به تانکر ذخیره‌سازی شناور Energos Winter برخورد کرده و باعث آتش‌سوزی شده است که سپس به کشتی دیگری به نام Gaslog Salem سرایت کرده است...

جروزالم پست

نمایش همه

چه کسی؟

هیچ گروهی رسماً مسئولیت حمله پهپادی به کشتی Energos Winter را بر عهده نگرفته است. با این حال، تحلیلگران امنیت دریایی و رسانه‌های منطقه‌ای، ایران یا شبه‌نظامیان منطقه‌ای متحد ایران را به عنوان مظنونین اصلی معرفی می‌کنند.

رویترز +2

یافته‌های کلیدی که این حادثه را به بازیگران منطقه‌ای مرتبط می‌کند عبارتند از:

تهدیدات مستقیم رسانه‌های ایرانی: تنها دو روز قبل از حمله، تلویزیون دولتی ایران نقشه‌ای را پخش کرد که به صراحت بندر دمیاط را به عنوان هدف احتمالی انتقام ایران معرفی می‌کرد.

Ynetnews

انگیزه ادعایی: پخش ایرانی، دمیاط را به عنوان هدفی برای انتقام حمله اخیر اوکراین به یک کشتی ایرانی در دریای خزر معرفی کرد و تهدید کرد که انتقام تهران، دارایی‌های انرژی اروپایی و غربی مرتبط با مدیترانه را هدف قرار خواهد داد.

Ynetnews

تشدید گسترده‌تر منطقه‌ای: تحلیلگران امنیتی خاطرنشان می‌کنند که این حمله همزمان با تنش‌های منطقه‌ای بسیار بالا بین نیروهای آمریکایی، اسرائیل و گروه‌های تحت حمایت ایران (مانند حوثی‌ها در یمن یا جناح‌های شبه‌نظامی در عراق) است که بارها از پهپادها علیه زیرساخت‌های غربی استفاده کرده‌اند. المانیتور +1

در حالی که شواهد ژئوپلیتیکی به شدت با عملیاتی با حمایت دولت یا شبه‌نظامیان همسو است، تحقیقات رسمی توسط مقامات دریایی بین‌المللی هنوز برای کشف شواهد محکم پزشکی قانونی در جریان است.

جروزالم پست +1

Yes, reports from maritime security firm Ambrey and local security sources state that a U.S.-owned floating storage and regasification unit, the Energos Winter, was hit by a drone at Egypt’s Damietta Port on Wednesday, July 29, 2026. The strike caused a fire that spread to a nearby vessel, the Gaslog Salem. [1, 2]

Incident DetailsVessel Targeted: Energos Winter (U.S.-owned, Marshall Islands-flagged)
Second Vessel Affected: Gaslog Salem (fire spread from the first ship)
Location: Damietta Port, Egypt (Mediterranean coast)
Casualties: None reported; crew members safely evacuated
Status: The fire was brought under control and vessels were moved offshore [1, 2, 3, 4, 5]

Official Responses and ContextSecurity Assessments: Maritime risk experts and security sources confirm the blast was caused by a drone strike, though no group has claimed responsibility. [1]
Egyptian Government Position: Egypt’s Ministry of Petroleum acknowledged that a fire broke out on vessels at the port and was contained, but stopped short of officially confirming a drone attack. [1, 2]
///////////////

ode
All
News
Images
Videos
More


Upgrade



























Is a US lg tanker in Egypt demiat really hit by drone

Yes, reports from maritime security firm Ambrey and local security sources state that a U.S.-owned floating storage and regasification unit, the Energos Winter, was hit by a drone at Egypt’s Damietta Port on Wednesday, July 29, 2026. The strike caused a fire that spread to a nearby vessel, the Gaslog Salem.
Reuters +1


Incident DetailsVessel Targeted: Energos Winter (U.S.-owned, Marshall Islands-flagged)
Second Vessel Affected: Gaslog Salem (fire spread from the first ship)
Location: Damietta Port, Egypt (Mediterranean coast)
Casualties: None reported; crew members safely evacuated
Status: The fire was brought under control and vessels were moved offshore
TradeWinds News +3


Official Responses and ContextSecurity Assessments: Maritime risk experts and security sources confirm the blast was caused by a drone strike, though no group has claimed responsibility.
Reuters

Egyptian Government Position: Egypt’s Ministry of Petroleum acknowledged that a fire broke out on vessels at the port and was contained, but stopped short of officially confirming a drone attack.
The Jerusalem Post +1


If you want, I can share updates on:Who might be behind the attack as investigations continue
Impacts on regional energy markets and shipping prices
Let me know how you'd like to proceed.


























6 sites

Egypt-based FSRU and LNG carrier hit in drone strike at Damietta
Ambrey Intelligence identified the vessel as a US-owned and operated FSRU that is is alongside at Egyptian Natural Gas Holding's t...


TradeWinds News



Drone hits gas storage tanker at Egypt's Mediterranean port
Drone hits gas storage tanker at Egypt's Mediterranean port. Reuters. ... Drone hits gas storage tanker at Egypt's Mediterranean p...


Reuters



Explosions reported at Egypt's Damietta Port
The drone reportedly hit floating storage tanker Energos Winter, causing a fire that then spread to another vessel, Gaslog Salem, ...


The Jerusalem Post

Show all













who?









No group has officially claimed responsibility for the drone strike on the Energos Winter. However, maritime security analysts and regional media point toward Iran or Iran-aligned regional militias as the primary suspects.
Reuters +2

Key findings linking the incident to regional actors include:
Direct Iranian Media Threats: Just two days before the attack, Iranian state television broadcast a map explicitly naming Damietta Port as a potential target for Iranian retaliation.
Ynetnews

The Alleged Motive: The Iranian broadcast framed Damietta as a target to avenge a recent Ukrainian strike on an Iranian vessel in the Caspian Sea, threatening that Tehran’s revenge would target European and Western energy assets linked to the Mediterranean.
Ynetnews

Broader Regional Escalation: Security analysts note the strike coincides with highly elevated regional tensions involving U.S. forces, Israel, and Iran-backed groups (such as the Houthis in Yemen or paramilitary factions in Iraq) who have frequently used drones against Western infrastructure.
Al-Monitor +1

While the geopolitical evidence strongly aligns with a state-sponsored or militia-backed operation, official investigations by international maritime authorities are still underway to uncover concrete forensic proof.
The Jerusalem Post +1

لغت فرس اسدی طوسی مصصح عباس اقبال. چهارم.

 

 

                                  باب الجیم

                                        تلاج[1]

بانگ و مشغله باشد، [طَیّان گوید :

  شب بیامد بر درم دربان باج[2]     در بجنبانید با بانك و تلاج ]

                                        تاراج[3]

  غارت بود[4]، [دقیقی گوید :

  دانی که دل من که فگنده است بتاراج

                         آن دو خط مشکین که پدید آمدش از عاج

                                     ورتاج[5]

  گروهی پنیرك را خوانند و آن گیاهی بود برگ او سبز و به هر سویی که قرصه آفتاب رود آن سو همی گردد، [آغاجی[6] گوید :

  مثال بنده و توای نگار دلبر من

                             بقرص شمس و بورتاج سخت میماند]

                                   بَر خَفج[7]

  ثِقلی بود که در خواب بر مردم اوفتد[8] و آنرا بِتازی کابوس خوانند، آغاجی گوید :

  بوصال اندر ایمن بُدَم از گشت زمان

                                  تا فراق آمد و بگرفتم چون برخفجا]

 

                                       فَلج[9]

  غَلقِ در باشد، [علی قرط اندگانی گوید :

  در بفلجم[10] کرده بودم استوار

                                         وز کلیدانه[11] فرو هشته مَدنَ گ]

                                        آکَج[12]

  گُلاّبی بود آهنین بر سر چوبی کرده سقایان و فقاعیان نیز دارند که بدان پاره های یخ کشند از یخدان، عنصری گفت :

  بجستند تاراج و زشتیش را         بِاکَج کشیدند کشتیش را

                                     تَنج[13]

  گویی بِتَنج یعنی فراهم فشار، رودکی گوید:

  مهر مفکن برین[14] سرای سپنج

                                          کاین جهان پاک بازی و نیرنج

  نیكِ او را فسانه دار و  شُد[15]

                                              بدِ او را كمرت نیك بنتج]

                                       خَنج

  نفع باشد[16] و ناز و طرب، عنصری گوید[17] :

  مرا هر چه ملك و سپاهست و گنج

                                        همه زان تُست[18] و ترازوست خَنج

                                        نشكنج[19]

  بناخن گرفتن بود، عنصری گفت:

  آن صنم را ز گاز وز نشکنج

                                         تن بنفشه شد و دو لب نارنج

                                        آرَنج

  بندگاه دست بود میان ساعد و بازو[20]، [بوشکور گوید :

  گَهی ببازی بازوش را فراشته داشت

                              گهی برنج جهان اندرون سپرد[21] آرنج ]

                                    یَغَنج[22]

  ماری بود زرد بی زهر میگزد و زخم نکند و بیشتر در معادن و باغ باشد، شهید گفت :

  مار یغنج[23] اگرت دی[24] بگزید[25]   نوبت مار افعی است امروز

                                    آگنج[26]

امعاء گوسفند باشد آ’نده کرده بگوشت یا چیزی که رسم او بود، [کسائی گفت :

عصیب و گُرده[27] برون کن و زو زونج نورد

                                     جگر بیاژن و آگنج را بسامان کن ]

                                      زَوَنج[28]

  عصیب و روده و مانند آن بود که فراهم نَوَردَند گِرد یا دراز، [رودکی گوید:

  اگر من زَوَنجَت نخوردم گَهی   تو اکنون بیا و زَوَنجَم بخور[29]]

                                    بازپیچ[30]

  و جنبلبود نیز گویند ریسمانی باشد که کودکان هر دو سرهاش برهم بندند و از جایی در آویزند و در میان آن نشینند و از بهر بازی بجنبانند و آنرا بترکی سالنجاق گویند، [بو المثل گوید :

  ز تاک خوشه فروهشته و ز باد نَوان

                                       چو زنگیانی بر باز پیچ بازیگر ].

                                     الفنج[31]

  اندوختن بود، بوشکور گفت:

 

 

 

 

  مَیلفَنج[32] دشمن که دشمن یکی

                                      فراوان و دوست از هزار اندکی

                                      فُرُنج[33]

  پیرامن دهان باشد، [رودکی گوید :

  سر فرو بردم[34] میان آبخور     از فرنج منش خشم آمد مگر[35] ]

                                       مُنج[36]

  نحل انگبین باشد، منجیك گفت :

  هر چند حقیرم سخنم عالی و شیرین

                                آری عسل شیرین ناید مگر از منج [37]

                                     لُنج[38]

  بیرون روی[39] باشد، عماره گفت :

  گفت من نیز گیرم اندر کون[40]

                                      سِبلَت و ریش و موی[41]  لُنج ترا

[و لیبی گفت :

  کُرّه ای را که کسی نرم نکرده است متاز

                                  بجوانی و بزور و هنر خویش مناز

  نه همه کار تو دانی نه همه زور تُراست

                           لُنج پر باد مکن بیش[42] و کتف بر مفراز[43]]

 

 

                                         كنج[44]

چون گوشه باشد در جایی بیغوله و بیغله نیز گویندش، [فردوسی گوید:

  اگر تند بادی بر آید ز کُنج          بخاک افکند نارسیده ترنج]

                                   گولانج

  حلوایی باشد که آنرا لابرلا نیز خوانند، [لبیبی گوید :

  گولانج و گوشت و گُرده و گوز آب و گادنی

                                 گرمابه و گل و گل و گنجینه و گِلیم ]

                                   بَنانَج

  مردی که دو زن دارد آن زنان یکدیگر را بنانج گویند[45] و وسنی همان بود، شهید گفت :

  همی نسازد با داغ عاشقی صبرم

                                     چنان کجا بِنَسازَد بنانج بازِ[46] بنانج

                                     آخشیج

  ضِد باشد چون مخالف، بوشکور گفت :

  کجا گوهری خیره[47] شد زین چهار

                                            یکی آخشیجش بر او بر گُمار

  دیگر طبایع بود .

 

 

 

 

                                       واذیج[48]

  رشته انگور بود، شاکر بخاری[49] گوید :

  همه واذیج پر انگور و همه جای عصیر

                                    رنج ورزید کنون بَر بِخورَد بَرزِگرا

                                     فَرَخج[50]

  فَژَه بود یعنی پلید و زشت، [لبیبی گوید :

  ای بلفرخج ساده همیدون همه فرخج

                            نامت فرخج و کنیت ملعونت بلفرخج]

                                      كَلَخج[51]

  شوخی و چرکی که بر دست و اندام بود، عماره گوید :

  گَنده و بی قیمت و دون و پلید[52]

                                 ریش پر از گوه و تن همه[53] کَلَخج

                                     گیج

  مُعجَب و احمق[54] بود [قریع[55] گفت :

  همه با حیزان حیز و همه با گیجان گیج

                        همه با دزدان دزد و همه با شنگان شنگ]

 

 

 

 

 

                                   کَلج[56]

  سبد حمّامی باشد که بدان زَبال کشد، طیان گفت :

  صد[57] کَلج پر از گوه عطا کرده بر آن ریش

                گفتم گُه بر آن ریش که دی خواجه همی شاند[58]

                                         لَخج

  زاگ سیه که رنگ رزان[59] دارند، [طیان گوید :

  بینی آن زلفین او[60] همچون چنبر بالان بِخَم

                    گر بِلخخ اندر زنی ایدون[61] بود چون آبنوس

                                        لفج

  لب ستبر بود و کسی را گویند که بخشم لفج فروهشته، فردوسی گوید :

  خروشان بکابل[62] همی رفت زال

                                           فروهشته لفج و برآورده یال

                                        سَفج

خربزه نارسیده بود[63]، بوالمثل گفت:

 

 

  نُقل ما خوشه انگور بود[64] ساغر سفج

                       بلبل و صُلصُل رامشگر و بر دست عصیر

                               سُمج و سُمجه[65]

  نقب و حفره زده و بزیر زمین اندر کنده چون خانه نیز باشد، رودکی گفت :

  شو بدان کنج اندرون حتى بجوی

                           زیر آن سمچ است[66] بیرون شو بدوی

                                 غِلغِلیج[67]

  دغدغه باشد یعنی آن که پهلوی کسی را یا زیرِ کَش بر انگشت بکاوی و بجنبانی تا بخندد، [لبیبی گفت :

  چو بینی آن خر بدبخت را ملامت نیست

                            که بر سکیزد[68] چون من فرو سپوزم بیش

  چنان بدانم من جای غلغلیجگهش

                                 کجا بمالش اول بر اوفتد بِسریش[69] ]

 

 

 

 

 

                                        کوچ[70]

  جُغد بُوَد، کوف نیز گویند، بترکی بیغوش گویند، [کسائی[71] گوید:

   اندر آن ناحیت بمعدن کوچ    دزدگَه داشتندکوچ و بلوچ]

                                        لوچ

    أحوَل بود، خطیری[72] گوید :

    آن تویی کور و تویی لوچ و تویی کوچ و بلوچ

                و آن تویی گول و تویی دول[73] و تویی پایت لنگ

                                       بَفج[74]

  خیو دهان مردم باشد، شهید گفت :

  قِی افتد آنرا که سر و ریش[75] تو بینَد

                          زان خُلم و زان بَفجِ چکان بر سر و رویت[76]

                                       کاج

 سیلی باشد، [عنصری گوید :

  مرو را گشت[77] گردن و سر و پشت

                                        سر پسر کوفته بكاج و بمشت].

 

 

 

                                       كابلیج

    انگشت کهین پای را گویند، [عسجدی گفت: 

  پِل[78] بکوش[79] اندر بِکُفت[80] و آبله شد کابلیچ

                            ز بسی غمها بِبَسته عمر گل پارا بپا(؟)[81]]

                                        پِج پِج[82]

  لفظی است که بُز را گویند و نوازند، رودکی گفت :

  زه دانا را گویند که داند گفت   هیچ نادان را داننده نگوید زه.

  سخن شیرین از زفت نیاید بر    بُز بِپچ پچ نشود هرگز فربه[83]

                                      غِلج[84]

گره دو تا باشد که آسان نگشایند، [معروفی گوید:

  ای آنکه عاشقی بغم اندر غمی شده

                                    دامن بیا بدامن من غِلج بر فِگَن]

 

 

 

 

 

 

                                       خُوچ[85]

  چون پاره گوشت سرخ بود بر سر خروس، دیگر برتری طاق ایوان و بر ترکها نیز گویند، فردوسی گفت:

 سپاهی بکردار کوچ و بلوچ   سگالنده جنگ و بر آورده[86] خوچ*

                                         لَج[87]

  لگد باشد بِپُشت پای، [منجیك گفت :

  یك روز بگرمابه همی آب فرو ریخت

                                  مردی بزدم[88] لج بغلط بر در دهلیز[89] ]

                                      کَبج[90]

  خری بود بریده دم، [ابو العباس گوید :

  ندانستی تو ای خر عمر كبج لاك پالانی(؟)

                  که با خرسنگ بر ناید سروزن پور ترخانی (؟)^[91]]

                                  سپنج[92]

منزل یك شبه بود، فردوسی گوید :

 

 

  سپنجی سراییست دنیای دون

                                      بسی چون تو میرفت غمگین برون]

                                        فنج

  دبّه خایه بود و غُر همین بود،[منجیك گوید :

  عجب آید مرا از تو که همی

                                        چون کشی آن کلان[93] دو خایه فنج]

                                         لنج[94]

  آهیختن بود چیزی را از جایی بجایی و لنج دیگر از جای کشیدن

باشد، [طیان گفت :

  کسی کورا[95] تو بینی درد کولنج[96]

                                   بکافَش پشت و زو سرگین برون لنج]

                                     غارج[97]

  صبوح باشد و غارجی صبوحی، [شاکر بخاری[98] گوید:

  خوشا نبید[99] غارجی با دوستان یک دله

                          گیتی بارام اندرون مجلس ببانگ و ولوله]

                                         هج[100]

راست باز کردن بود چیزی [را] چون علم یا نیزه و مانند آن

 

 

گویند هج کرد و اگر چیزی بر زمین افکنی راست بایستد گویند هج کرد، [منجیك گوید :

  گردون عَلَمِ محنت[101] بر بام[102]  تو هج کرد

                             بینی سخط[103]  خویش بکوس و علم اندر ]

                                          آماج[104]

  معروفست، عماره گوید :

  سرشک دیده بِرُخسار من[105] فرو گذرد

                                        هر آنگهی که بِاماجگاه او گذرم[106]]

                                      برمج[107]

  آن باشد که برای تاریکی یا گودی بدست آوردن یا بردن ببسند (؟) [ببسویند]

                                     ورتیج [108]

  سمانه[109] باشد [زینبی[110] گوید :

  آید از باغ بی سرود و بازیج

                                         دستك بكراغه می برآرد ورتیج ]

                                *****************

                          ملحقات حرف جیم

  لغات ذیل در نسخه اصل نیست ولی نسخ دیگر هر کدام عده ای از آنها را شاملند بقرار ذیل :

                                        سارنج[111]

  مرغی باشد كوچك، صفار مرغزی راست:

  تو كودك خرد و من چنان سارنجم

                                           جانم بِبری همی ندانی رنجم

                                       غليواج[112]

  زَغَن باشد یعنی موش گیر، چنانکه ابو العباس گوید :

  آن روز نخستین كه ملك جامه بپوشید

                                بر کنگره کوشک بدم همچو[113]  غلیواج

[لبیبی گوید :

   ای بچه حمدونه بترسم که غلیواج

                                  ناگه بِربایدَت در این خانه نهان شو[114]]

                                           نمج[115]

  نم باشد، عنصری[116] گوید :

  سنگ بی نمج و آب بی زایش[117]      همچو نادان بود بآرایش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                        تَرنَج[118]

  تنج باشد[119]، عنصری گوید :

  بتنجید عذرا چو مردان جنگ      ترنجید بر بارگی تنگ تنگ

                                     سَكَنج[120]

  باطلست [کذا[121]]، بوشکور گفت :

  سکنجیده همی داردم بدرد          برنجیده[122] همی داردم برنج

                                           جخج[123]

   تخمه باشد که در گلو آید و خرک نیز گویند .

                                       ترفنج[124]

  راه باریك و دشوار باشد، رودکی گفت :

راهی کو راستست[125] بگزین ای دوست

                                         دور شو از راه بی کرانه و[126] ترفنج

 

 

 

 

                                        شَنج[127]

  سُرین مردم و چهار پای بود، منجیك گفت :

  پیری و درازی و خشک شنجی

                                         گویی بَگُه آلوده لتره[128] غنجی[129]

                                     ارمیج[130]

  نعلین باشد.

                                     نخج[131]

  گیایی درشت باشد که خاک رویان بدان زمین روبند، طیان گفت :

  دست و کف پای پیران پر کلخج  

                                      ریش پیران زرد از بس دود نخج

                                      بَرواج[132]

  آبی که از باران بسقف خانه فرو چکد.

                                     غَفج[133]

  غفج و آبگیر و شمر یکی باشد، عنصری گفت :

  بهر تلی بر، از خسته گروهی

                                       بهر غفجی بر، از فرخسته پنجاه

                                      پسیج[134]

  ساختن کاری باشد، فردوسی گفت :

  بدو گفت رو خود میندیش هیچ

                                       هشیواری و رای و دانش پسیج

 

                                        فَنج[135]

  فنگ باشد که در خایه و زهار پدید آید، قریع الدهر گوید :

  تقویم بفرتان چنان خوار شد امسال

                           چون جخج بخمناوز و چون فنج بخالنگ[136]*(؟)

                                        غنج[137]                                              

  جوال بود، لبیبی گفت :

  و آن بادریسه هفته دیگر غضاره شد

                      و اکنون غضاره همچو یکی غنج پیسه گشت.

                               خشكانج[138]

    یعنی خشک اندام چنانکه لبیبی گوید :

    تو چنین فربه و آکنده چرایی پدرت

                          هندویی بود یکی لاغر و خشکانج و نحیف

                              کیچ کیچ[139]

  یعنى بتفرقه [و] بهره بهره، رودکی گوید :  

  بجمله خواهم یك ماه بوسه از تو وینا بتا

                                   بکیج کیچ نخواهم که فام[140] من توزی[141]

 

                                        ***                

  لغات ذیل منحصراً در حاشیه ن آمده و در هیچیك از نسخ دیگر نیست:

                                       مَهراج

  نام پادشاه هندوستانست، اسدی گوید :

  بزرگی ترا شاه مهراج داد   کت او رنج چیز و که ات تاج داد

                                             غَنج

  نیکو بود و خوش، مسعودی گوید:

  نوای مطرب خوش نغمه و سرودی غنج

                                 خروش عاشق سرگشته و عتاب نگار

                                   بیمار غنج

   بیمارناك بود چنانکه رودکی گفت :

  چو گشت آن پری چهره بیمار غنج

                                           ببرید دل زین سرای سپنج                                     

                                 غلیج

انگز بود و بت که تراشند، شاعر گوید:

چون غلیجی که بُنه بَر کَنَد [کذا؟]

                                      کیست چون تو فژاگن و فرغند

                                        سَکِج

  مویز بود، لیبی گوید :

  همچو انگور آبدار بدی    نون شدی چون سكج ز پیری خشك

                                         مَج

  نام شاعر[ی] بوده است راوی رودکی گوید:

 

 

 

 

 

 

 

  ای مَج شعر نو ز نو[142] از برکن و بخوان

                              از من دل و سگالش از تو تن و روان

                                       وُنج

    گُنجشك بود، عنصری گوید :

    شکار باز خرچال و کلنگ است

                                    شکار باشه وُنج است و کبوتر

                               فَرخَنج

  نصیب باشد، اسدی گوید :

  مرا از تو فرخنج جز درد نیست

                              چو من سوخته در جهان مرد نیست

                             كوچ و بلوچ

   گروهی اند بیابانی که قافله ها زنند و بیشتر تیرانداز باشند[143]

                                    ***                        

  در حاشیه ن در آخر باب الجیم لغات ذیل بدون شاهد بخطی جدیدتر بر نسخه الحاق شده که غالب آنها تکرار لغات سابق است معهدا باز ما آنها را عینأ در اینجا نقل میکنیم :

گیج: معجب بود و چیزی طرفه را بپارسی گیج خوانند، گنج (؟) شوخ مردار باشد، شفشاهنج: شکنجه بود، پخج: پهن شده را گویند ، فلج: غلق در باشد، کبج: [ص: کلج] سبد تونیان بود، لج [ص – لخج] زاگ رنگرزان بود، فرخج: پلید باشد .

کبج دیگر[ص - کلج] : شکن و چین باشد در زلف و رسن و جامه

 

 

 

 

غرنج: ارزن کوفته باشد، لج دیگر لگد کوب باشد بزبان پارسی کوج: جغد بود یعنی کوف، كابليج: انگشت كوچك بود، غلج: بندی بودچون شلوار بند و غيره، غفج: مغاك، فخوج [ص - خوج] : افسر دولت بود، کَشتَج: گیاهی بود خوشبوی، هج: راست بود یعنی بپا کرده، نمج: تری بود که از سنگ یا از جای نم بر آید، تمساح نهنگ بود چنانکه شاعر گوید :

  از چه می ترسی من یقین دارم  ليس في البحر غيرنا تمساح

                       -------***--------

                           باب الحاء

                              نیامد

---

[1] - س این لغت را ندارد.

[2] - چ: آمد این شبدیز با مرد خراج.

[3]- س این لغت را ندارد.

[4]- ن:  تاراج غارت و یغما بود.

[5] - س این لغت را ندارد، چ: ورتاج این گیائی باشد که پنیرک خوانندش، ن: ورتاج پنیرک بود گیاهی بود سبز و برگ او گرد هرکجا که قرص خورشید می روداز آن سو همی گردد.

[6]- چ: منجیک گوید:

   مثال بنده و آن تو نگارا      کلیچه آفتاب و برگ ورتاج

[7] - س ابن لغت را ندارد.

[8] - از این جا ببعد فقط در ع هست.

[9] - س این لغت را ندارد، ن: بفلنج (؟) قفل در باشد.

[10] - ن: بفتنج.

[11] - وز کلید اندر فرو، رسیدی: در کلیدان اندرون.

[12]- س این لغت را ندارد، ن: آکج کلنگ سرتیز فقاعیان که بدان یخ شکنند، [عنصری] گوید:

  بزخم عدو دسته شد ناپدید[کذا]   آکج را گرفته به جنگ آمدند(؟) چ (ص 16) آکج قلابی بود آهنین بر سر چوبی بسته، و در ص 15: آکج قلابی آهنین بود که سقایان بدان یخ از یخدان بکنار کشند.

[13] - در ع: در محلی دیگر فرو نشاندن بود (بدون مثال).  در س تعریف این لغت از قلم افتاده، چ:تنج در هم فشردن باشد.

[14] - ن: درین.

[15] - س: شده.

[16] - از اینجا ببعد در چ و ن نیست.

[17] - س این بیت دیگر عنصری را مثال آورده:

  ای مایه طربم و آرام روز و شبم 

                                  من خنج تو طلبم و تو رنج من طلبی

در ن علاوه بر بیت مذکور در متن این بیت دیگر عنصری آمدهـ

  من طالب خنج تو شب و روز       اندر پی کشتنم چرائی

[18] - چ: همه آن توست، ن: همه آن تو.

[19] - س: نشکنج فراز گرفتن از دست و اندام و ناخن گرفتن، چ: فراز گرفتن بود از دست و اندام بناخن، ن: فرا گرفتن بود از اندام بسر دو ناخن.

[20] - چ: بندگاه دست بود که پیوسته ساعد بودزیر بازو.

[21] - س و ن: بود.

[22] - س: یغنج مار زردی باشد گزد لیکن زخم و زهر ندارد و در باغ بیشتر باشد، چ: یغتنج [کذا] مار باغی باشد، ن: یقنج [کذا] ماری باشد گزنده و زهردار [کذا؟؟].

[23] - چ: یغتنج، ن: یقنج.

[24] - س: دی گَرَت.

[25] - ن: نگزید.

[26] - سک آکنج روده گوسفند بودکه آگنده بگوشت و دنبه کنند، ن: آگنج امعای گاو و گوسفند باشدآگنده بگوشت، چ:آگنج و آگن امعای گوسفند باشد که بچیزی بیاگنند.         

[27] - س: روده، ن: عصیب و گرده برون کن تو زود بر هم کوب.

[28] - سک زونج عصیب و روده و پیه بود و مانند اینها که فراهم نوردند، چ: زونج لکانه عصب بود، ن: زویج [کذا] عصب باشد و لکانه نیز گویند

[29]- در چ و ن این بیت معروفی آمده است:

  همی ز آرزوی کیر خواجه را گَهِ خوان

                                      بجز زونج نباشد خورش بخوانش بر

[30] - چ: بازپیچ رسنی باشد که زنان و کودکان ببندند و برو نشینند و می آیند و میروند در هوا معلق، س این لغت را ندارد، ن: بازبیج [کذا] رسنی باشد دو تا از سقف فروهشته بر میان ان رسن بنشینند و پای فرو هلند  و بباد زور خویش همی آید و می شود.

[31] - ن: الفنج اندوختن بود الفغده نیز گویند، س: الفنج اندوختن و جمع کردن بود.

[32] - ن: مألفنج.

[33] - فُرُنج و پوز و نول همه پیرامن دهان باشد.

[34] - چ: کردم.

[35] - س: از فُرُنج من بخشم آمد مگر.

[36] - س: مُنج زنبور انگبین باشد و آنرا بعربی نحل گویند.

[37] - س: زاید همی از مُنج.

[38]-  س و ن: بیرون روی را لنج گویند.

[39] - چ: رخ.

[40] - س: گفت من تیز دارم اندر کون.

[41] - ع: روی، ن: موی و.

[42] - چ: هیچ.

[43] - این قطعه در ن و ع نیست، چ هم فقط بیت دوم را دارد.

[44] - ن: کنج بتازی زاویه خوانند، چ: کنج بیغوله باشد، س: مطابق متن الا آنکه لغت بیغله را ندارد، ن (در حاشیه): کنج و سمج نقب و حفره و بزیر زمین اندر کَنده رودکی گوید:

  شو بدان کنج اندرون خمّ بجوی  زیر آن سمجی است بیرون شو بدو

[45] - جمله بعد فقط در ع و چ هست.

[46] - یعنی با، ن: با بتانج (کذا؟).

[47] - در جمیع نسخ خیره آمده با این حال باز شاید صحیح چیره باشد یعنی غالب و سعدی در همین خصوص گوید:

  گر یکی زین چهار شد غالب       جان شیرین بر آمد از قالب

[48] - این لغت فقط در ع بصورت آونج آمده و آن ظاهرا تصرفی است از نَسّاخ، چ: وادنج کوی چفته رز باشد، س: واذیج جائی که انگور رسته باشد، ن: وازیج چوب انگور باشد که رسته بود.

[49] - در ن (فقط) زبیبی.

[50]- س:  فرخج فژه بود یعنی زشت، ن: فرخج پلید و پلشت بودو فژه همین معنی دارد، چ: فرخج و پلشت فَژاگن همه پلید باشد و  زشت.

[51] - ن (در حاشیه) کَلَخج شوخی باشد که بر اندام بود.

[52] - چ و ن (در حاشی): حقیر.

[53] - س و چ: همه تن، ن (در حاشیه): جمله تنش.

[54]- چ اضافه دارد: [و خویشتن ستای].

[55] - ن (درحاشیه) مثل متن اما در س: قریع الفرس و در چ: قریع الدهر.

[56] - س: کلج سبیده و سوده گرمابه [کذا؟] باشد، چ: کلج شکن و چین باشد، شاکر بخاری گفت:

  فری زان زلف مشکینش چو زنجیر  ستاده صد هزاران کلج بر کلج، کلج دیگر سبد گرمابه بانان باشد، ن: کلج دو نوع است یکی چین و شکن بود چنانکه شاکر بخاری گفت (همان بیت فوق) و معنی دیگر از نسخه افتاده است.

[57] - در چ: سد.

[58]- شاند از مصدر شاندن بمعنی شانه کردن و همی شاند یعنی پیوسته شانه میکرد.

[59] - س و چ: صبّاغان.

[60] -چ و ن: زلفینگان.

[61] ن: اکنون.

[62] - ن: ز زاول.

[63] - س اضافه دارد: [که آنرا بشکنند و بان شراب خورند]، ن اضافه داردک [و نقل کنند در شراب]، چ اضافه دارد: [و بماوراء انهر او را بِشکنند و میانش تهی کنند و بدو شراب خورند].

[64] - س:بدو.

[65]- س:  سمج و سمجه نقب و حجره که بر زمین کنده باشند، چ: سمج و آهون نقب باشد، ن (رجوع شود بذیل لغت کنج).

[66] - چ: سُمجیست.

[67] - غلغلیج دغدغه باشد چنانکه بغل کسی را بکاوند تا بخندد، س: غلغلیج دغدغه باشد چنانکه کسی را پهلو یا زیر کش بکاوی بخندد، چ: غلغلجه و دغدغه و کَلخَرجه این همه آن باشد.

[68]- سکیزیدن بر وزن ستیزیدن بمعنی جَتن و خاست است و بر سکیزد یعنی بر جهد.

[69] - یکی از معانی سریش که در اینجا همان مراد است ناله و افغان باشد.  این قطعه بتمامی فقط در چ هست، در س:

  چنان بدانم من جای غلغلیجگهش  که هم بمالِش اول بر افتدش خنده

و در ن:

  چنان من بدانم جای غلغلیگهش که چون بمالم بر خنده خنده افزاید.

[70] - ن: کوچ مرغی است خقیر که بشب بانگ کند و خود را از درخت آویزد، شعر:

  کوچ ز شاخ درخت خویش آویخته بانگ کُنان تا سر آب دهن ریخته

س: کوچ جغد بود و کوف نیز گویند، چ: کوچ و جغد و چغو جمله کُنگُر باشند.

[71]- چ: عنصری.

[72] - چ: مثل متن، س: عنصری، ن: لبیبی.

[73] - دول یعنی محیل و مکار.

[74]- چ: بفج کسی که بوقت سخن گفتن خدو از دهن می آیدش گویند بفجش همی شود، س این لغت را ندارد، ن (در حاشیه) بفج کف دهان و خذوی دهان مردم باشد.

[75]- در ع این لغت را کاتب بغلط کفج ضبط کرده.

[76] - چ: روی.

[77] - چ: مرد را کرد.

[78] - چ:گویا همین صحیح است که مطابق س و ن در متن آمده یعنی پِل که بمعنی پاشنه پاست.

[79] - متن مطابق س، در چ و ن: کفش، کوش شکل دیگر کفش است که هنوز هم در لهجه های دهات [کذا]معمول است.

[80]- بگفتم و آن غلط است، صحیح بکفت و بکفتم استاز مصدر کفتن بمعنی شکافتن و ترکیدن.

[81] - مصراع دوم بشکلی که در چ آمده و در متن آوردیم درست نیست، در ن:

  از پس غم های تو تا تو مگر کی آئیا که گویا اصلاحی است از یکی از خوانندگان و در س: از بس غم های بیشه از دیا کاملیخ (؟؟)

[82] - س: پچبج لفظی است که بز را نوازند و نیز سخن بود پنهان گفتن یعنی مردم پج پج میکنند.  چ این لغت را ندارد.

[83]- ن فقط بیت دوم را دارد، ع مصراع اول و چهارم را.

[84] - چ: غلج گره بعلقه باشد، س: غلج گره باشد که آسان نگشایند.، ن: غلج گره دو تا باشد.

[85] - خوج آن پاره گوشت باشد که بسر خروس رسته باشد.  ن (در حاشیه): خوچ افسر خروس بود، چ: خوچ تاج خروس بود و خوچه نیز گویند.

[86]- ع: برازنده

*   نرموره بانوچ آمده تاج خره خوچ آمده

                                 مرد دوبین لوچ آمده لاغر بدن لخ لخ بود.

ادیب الممالک فراهانی

[87] - س این لغت را ندارد، ن: لج لگدی باشد که بپشت پای زنند و لپرک نیز گویند، چ: لج لگد باشد.

[88] - ن: بزدش.

[89] - چ این قطعه یوسف عروضی را اضافه دارد:

  معاذ الله که نالم من ز چشمش[کذا!] وگر شمشیر بارد ز آسمانش

  بیک پُف خَف توان کرد مرو را           بیک لج پخج هم کردن توانش

[90]- این لغت فقط در ع و س هست، در س: کیج [کذا] خر دم بریده باشد و نیز چهارپای بود.   

[91] - معنی و ضبط این شعر که فقط در س هست معلوم نشد.

[92] - این لغت فقط در ع و ن (در حاشیه) هست.  ن (در حاشیه): سپنج رهگذری باش و کاروانسرای.

[93] - در س و رشیدی : گران.

[94]- س این  لغت را ندارد، چ: لنج آهختن بود چنان [که] گوییبرون لنج و برون آهنج، ن: لنج آهختن بود یعنی بیرون کشیدن از جائی

[95] - ن: کسی را کش.

[96] - چ: کسی کو را تو بینی گو برون لنج [کذا؟].

[97]- چ: غارج  صبوح کردن باشد،ن: غارج صبوح باشد.

[98] - متن مطابق س و ن، چ: عرتامی(؟؟)

[99]-س: خوش چون نبیذ.

[100]- ن: هج راست باز کردن علم بود، س هج راست باز کردن بود چون علمی و یا نیزه ای و مانند این اگر راست بر زمین بستاد گویند هج کرد، چ: هج راست باز کردن بود چون علمی یا منجوقی که راست باز کنند گویند هج کرد و اگر چیزی از دست بیفگنی و راست ایستد گویند هج کرد.

[101] - س: حکمت.

[102] - س و ن: نام.

[103] - چ: بخط.

[104] - س: آماج آن خاکی باشد توده گرد کرده که نشانه تیر برو نهند.

[105] - چ: تو.

[106] - چ: گذری.

[107] - ضبط و معنی این لغت که در هیچیک از نسخه هاس دیگر نیست معلوم نشدشاید همان برمج فرهنگه باشد که بمعنی لامسه آمده.

[108] - این لغت در س نیست.

[109] - سمانه نام مرغ کوچکی است که بعربی آنرا سُمانی و سلوی میخوانند، میدانی در کتاب السامی فی الأسامی سمانی و سلوی را بسمانه ترجمه کرده و زمخشری نیز در مقدمه الأدب در ترجه سُمانی و سلوی کلمه فارسی ورتیج را آورده پس شکی نمیماند که ورتیج و سمانه بمعنی همین مرغی است که امروز آنرا بلدرچین که نام ترکی آن است میخوانند، مولوی گوید:

   چون مست شود ز باده حق    شهباز شود کهین سمانه

غالب فرهنگ نویسان فارسی ندانسته سمانه را مخفف آسمانه که بمعنی سقف خانه است گرفته انه و شمس فخری لغت ورتیج را

ورسیج خوانده و بعادت ناخوش خود شعری هم بعنوان مثال برای آن ساخته است که جهت متاخرین سند شده است.

[110]- چ: زینتی، ن (در حاشیه): بینی [کذا].

[111] - این لغت فقط در چ و س هست.

[112] - این لغت فقط در چ و س  و حاشیه ن هست، متن مطابق س است، چ: غلیواج ویش (؟)باشد، ن (در حاشیه): غلیواج مرغ گوشت ربای یعنی زغن بود.

[113]- چ: من چو.

[114] - این بیت فقط در ن (در حاشیه) هست.

[115] - این لغت در هر سه نسخه دیگر هست و از نسخه اصل ساقط است.

[116] - س: کسائی.

[117] - س: بی آتش.

[118] - فقط در چ و ن.

[119]- یعنی در هم فشرده.

[120] - این لغت فقط در چ هست.

[121] - سکنج بمعنی باطل در هیچیک از فرهنگ ها بدست نیامد و ظاهرأ متن غلط است و مثال نیز میفهماند که سکنجیده در آنجا بمعنی باطل استعمال نشده.  سکنجیدن بمعنی تراشیدن و گزیدن و خراشیدن است چنانکه ناصرخسرو گوید:

  رخسار ترا ناخن این چرخ سکنجد  تا چند لب لعل دلارام سکنجی

و در بیت بوشکور هم همین معنی مناسب است.

[122] - ظاهرأ صحیح ترنجیده است بمعنی در فشار و فشرده

[123] - این لغت فقط در چ هست بدون ذکر مثالی، در فرهنگ جهانگیری و رشیدی: جخج و جخش نام علتی که مانند بادنجان بزرگ از زیر گلوی مردم آویزان شود، لبیبی گوید:

  از گردن او جخش در آویخته گوئی 

                                  گوئی خیکی است پر از باد در آویخته از بار

[124] - این لغت فقط در چ و ن هست.

[125] - چ: راهی آسان و راست.

[126] - چ: بی کرانهء.

[127] - این لغت فقط در چ و ن هست.

[128] - لتره یعنی پاره پاره و کهنه.

[129] - غنج یعنی جوال و خرجین.

[130] - این لغت بدون ذکر مثالی فقط در چ هست و در هیچ فرهنگی نیز باین صورت یافت نشد.

[131] - این لغت فقط در چ و حاشیه ن هست، ن (در حاشیه): نخ گیاهی بود که از او جارو سازند.

[132] - این لغت فقط در چ هست و مثال هم ندارد.

[133] - این لغت فقط در چ هست و در آنجا بجای غفج غفجی چاپ شده.

[134] - ایضأ فقط در چ.

[135] - این لغت هم فقط در چ هست

[136]- ضبط و معنی درست این شعر مفهوم نشد.

*تقویم به فرتان [شاید: بفرغانه] چنان خوار شد امسال

چون جخج به خمناوز و چون فنج به خالنگ.

قریع الدهر.

https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AC%D8%AE%D8%AC?q=%D8%AC%D8%AE%D8%AC

[137]- این لغت فقط در چ هست، در ن (در حاشیه): ایزغنج جوال بود و غنج نیز گویند و همین شعر را مثال آورده با این تفاوت که مصراع دوم در آنجا باین شکل است:

  و اکنون غضاره همچو یکی ایزغنج گشت: ایزغنج در فرهنگ ها بدست نیامد و محتملست که ناشی از غلط کتا و سهو نساخ باشد.

[138] - این لغت فقط در ن هست.

[139] - ن و چ و چ [کذا؟]: کیچ تفاریق باشد یعنی بهره بهره.

[140] - فام شکل دیگر وام یعنی قرض.

[141] - توزی از توختن یعنی ادای دین کردن.

[142] -در فرهنگها ، ای مج کنون تو شعر من.

[143] - برای مثال آن که در نسخه نیست رجوع کنید بلغت "لوچ و  "خوچ" که سابقأ گذشت.