Conversation with Gemini
جیگه جیگه ننه خانوم مدفون در مشهد الرضا کیست؟
بیبی جیگه جیگه (یا همان جیگه جیگه ننه خانوم) یکی از شخصیتهای معروف، محبوب و فولکلور در فرهنگ عامه مردم مشهد است. داستان او آمیزهای از غربت، سادگی و روایتی شبیه به یک کرامت است.
در ادامه خلاصهای از داستان و هویت او را میخوانید:
هویت و زندگی او
او زنی فقیر، تنها و سیهچرده (احتمالاً با اصالت آفریقایی یا از مهاجران قدیمی) بود که در دهههای گذشته (حدود اواخر دوران قاجار و دوران پهلوی) در محلات قدیمی مشهد زندگی میکرد. او زندگی بسیار ساده و درویشمآبانهای داشت و از طریق کمکهای مردم روزگار میگذراند. تکیهکلام یا آوازی که همیشه زمزمه میکرد «جیگه جیگه ننه خانوم» بود و به همین دلیل به این نام شهرت یافت.
ماجرای معروف تدفین در حرم
شهرت اصلی جیگه جیگه ننه خانوم به داستان عجیب مرگ و دفن او در حرم مطهر امام رضا (ع) مربوط میشود. پیرامون این اتفاق روایت مشهوری وجود دارد:
تشابه اسمی یا جابجایی جنازه: گفته میشود در روزی که او فوت کرد، یکی از خوانین، متمولان یا سرهنگهای معروف آن زمان نیز درگذشته بود. خانواده آن شخص ثروتمند قبر گرانقیمتی را در داخل حرم (روایتی میگوید در صحن انقلاب یا همان صحن کهنه) خریداری کرده بودند.
اشتباه در دفن: به دلیل همزمانی یا شباهت ظاهری در کفنوپوشش، جنازهها در غسالخانه یا هنگام تدفین جابجا میشوند. جنازه بیبی جیگه جیگه به جای فرد متمول به درون حرم برده شده و در آن قبر گرانقیمت دفن میشود و جنازه آن شخص ثروتمند به قبرستان عمومی فقرا (مانند گلشور) منتقل میگردد.
کشف اشتباه: پس از دفن، خانواده مرد ثروتمند متوجه جابجایی میشوند و به مراجع دینی و نبش قبر اعتراض میکنند. اما بر اساس فتوای علمای وقت (که نبش قبر را جایز ندانستند یا این اتفاق را قسمتی از تقدیر و کرامت امام رضا برای این زن غریب دانستند)، جنازه او در همانجا باقی میماند.
جایگاه او در فرهنگ مشهد
امروز داستان «جیگه جیگه ننه خانوم» در مشهد به عنوان نمادی از این مفهوم شناخته میشود که در پیشگاه امام رضا (ع)، شاه و گدا یکسانند و گاهی یک پیرزن فقیر و غریب، خریدارش خودِ امام میشود و در آستان او آرام میگیرد. داستان زندگی و مرگ او حتی دستمایه خلق آثار نمایشی و تئاترهای بومی نیز شده است.
