ماده ور. [ دَ وَ ] (ص مرکب) درد و تهمت بر(؟) بود. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص 162) :
از همه نیکی و خوبی دارد او
ماده ور بر کار خویش ار دارد او (؟).
رودکی (از لغت فرس ایضاً).
چنین است در لغت فرس و صورت درست کلمه و نیز معنی آن بدرستی معلوم نشد.
////////////
ماده ور درد و تهمت بر (؟) بود، رودکی گوید: از همه نیکی و خوبی دارد او ماده ور بر کار خویش ار دارد او (؟) مطلوب است شرح معانی این قطعه و لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟
///////////////
ار همه خوبی و نیکی دارد او
ماده ور بر کار خویش ار دارد او. رودکی » مثنویها » ابیات به جا مانده از کلیله و دمنه و سندبادنامه »
//////////////
بررسی واژه «ماده ور» و بیت رودکی
«ماده ور» (یا مادور/مادورهور) در لغتنامهها و متون کهن به معانی تهمت، غوغا، شایعه، داد و فغان و دعوی آمده است. در بیت منسوب به رودکی، واژه «مادهور» با مفهوم دعوی، کارِ دعوی، یا ادعا بهکار رفته است.
متن و تصحیح بیت
از همه نیکی و خوبی دارد او / مادهور بر کار خویش ار دارد او
(مفهوم کلی: اگر او در کار خود ادعا یا دعوایی داشته باشد، در کنار آن از همه نیکی و خوبی نیز بهرهمند است.)
ریشهشناسی لغوی (پیشااسلامی)
ریشه اوستایی-پهلوی: این واژه از ریشههای کهن ایرانی است. بخش نخست آن با واژههایی چون مات (māta در اوستایی به معنی گفتن، یاد کردن) یا مرتبط با دعوی و گفتار حقوقی پیوند دارد. بخش دوم (ور) در پهلوی و اوستایی (var) به معنای گرویدن، باور کردن، آزمون و قسم خوردن یا داوری است. در زبانهای ایرانی میانه (پهلوی ساسانی و اشکانی)، ترکیبهایی برای اثبات دعوی یا ادعا وجود داشته است.
خط پهلوی (کتابی/سجزی): واژه «مادهور» یا اجزای آن به خط پهلوی ساسانی به صورت زیر نگاشته میشود:
حرف «م»: 𐭬
حرف «د»: 𐭃
حرف «و»: 𐭥
حرف «ر»: 𐭓
(در خط پهلوی کتیبهای و کتابی، واژهها به صورت پیوسته و با حروف همپوشان نوشته میشوند که بازتابدهنده ریشههای آرامیِ خط پهلوی است).
چه جنبهای از واژهشناسی یا ادبیات دوره انتقال (قرن چهارم) در این بیت بیشتر نظر شما را جلب کرده است؟
