۱۴۰۵ شهریور ۲, دوشنبه

نجف فرزند ناخدا خلف دریابندری


كتابكده 

حبیب شاهرکنی شاهرکنی 1d 
ترم سوم دانشگاه بودم .درسی داشتیم به نام " اندیشه های سیاسی در قرن بیستم " که استادش دکتر عباس میلانی بود . مطالبی می گفتند که برایم تازگی داشت . به ایشان عرض کردم می خواهم با مواضع شما بیشتر آشنا شوم چه منبعی را معرفی می کنید .ایشان چهار جلد نشریه " نقد آگاه " را که توسط انتشارات آگاه منتشر می شد به من معرفی کردند . در این نشریات مناظره ای بود میان دکتر عباس میلانی و استاد نجف دریابندری . نظرات هر دو طرف مباحثه را خواندم دیدگاه های جناب دریابندری بیشتر برایم مقبول بود . این اولین آشنایی ام با نوشته های دریابندری بود . بعدها با ترجمه یا تالیف ایشان کتابهای فراوانی خواندم که هریک از دیگری راهگشاتر .و قدمی بودند بسوی حضرت دوست . ترجمه های سلیس و روان نجف دریابندری همراه با مقدمه های پربارشان که توسط خود مترجم نوشته می شد ولع مرا برای خواندن ترجمه های ایشان بیشتر می کرد.ترجمه ها به گونه ای بود که خواننده تصور می کرد متن اصلی کتاب فارسی بوده است نه ترجمه توسط ایشان. او همچون محمد قاضی معیار انتخاب کتاب برای خواندن هستند.
نجف دریابندری ، محمد قاضی ، ابراهیم یونسی و به آذین معیارهای ترجمه و انتخاب کتاب برای خواندن هستند.
البته نجف دریابندری تالیفات پرباری هم داشت که نشان می داد با چه وسعت اندیشه ای رو به رو هستیم.
امروز سالروز تولد نجف دریابندری است . اگر می خواهیم یاد او را گرامی بداریم کتابهایش را بخوانیم و این نشان می دهد او تا همیشه زنده و جاودانه است

نجف دریابندری مترجم و نویسنده ی معاصر ایرانی است. نجف دریابندری فرزند ناخدا خلف ظلم آبادی در ۱ شهریور ۱۳۰۸ در آبادان متولد شد. دوره ابتدایی را در مدرسه ۱۷ دی گذراند و وارد دبیرستان رازی شد. وی حدود سال سوم دبیرستان تحصیل را رها کرد و به دنبال کار رفت. حضور انگلیسی ها در تأسیسات نفتی شهر آبادان و تردد آنان در سطح شهر کاربرد آن زبان وی را به یادگیری زبان انگلیسی علاقه مند ساخت و به طور خودآموز به فراگیری این زبان پرداخت.در سال1332 اولین اثر خود را که ترجمه کتاب معروف وداع با اسلحه، نوشته ارنست همینگوی بود، برای چاپ به تهران فرستاد. همزمان با چاپ این کتاب در سال 1333، به دلیل فعالیت های سیاسی در آبادان به زندان افتاد و بعد از یک سال به زندان تهران منتقل شد. در زندان به مسائل فلسفه علاقه مند شد و در مدت حبس، کتاب تاریخ فلسفه غرب اثر برتراند راسل را ترجمه کرد که بعدها توسط انتشارات سخن به چاپ رسید. وی بعد از تحمل چهار سال حبس، در سال 1337 از زندان آزاد شد و به کارهای مختلفی روی آورد. در نهایت به عنوان سردبیر(ادیتور) در انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. در آنجا به ترجمه آثار ادبی رمان نویسان و نمایشنامه نویسان معروف آمریکایی پرداخت و کتاب هایی همچون پیرمرد و دریا اثر ارنست همینگوی و هاکلبری فین اثر مارک توین را ترجمه کرد.دریابندری مدت ۱۷ سال با موسسه فرانکلین همکاری کرد و در حدود سال ۱۳۵۴ همکاری خود را با این موسسه قطع کرد. پس از آن برای ترجمه متون فیلم های خارجی با سازمان رادیو تلویزیون ملی قرارداد بست. پس از انقلاب از این کار نیز کناره گرفت و به طور جدی به ترجمه و تألیف پرداخت. از جمله آثار وی می توان به ترجمه کتاب های یک گل سرخ برای امیلی و گور به گور نوشته ویلیام فاکنر، رگتایم و بیلی باتگیت اثر دکتروف، معنی هنر از آیزیا برلین و پیامبر و دیوانه نوشته جبران خلیل جبران اشاره کرد. وی همچنین در سال های اخیر کتاب مستطاب آشپزی را به رشته تحریر درآورده است. از وی همچنین نقدهای مختلفی در مجلات و نشریات به چاپ رسیده است.آقای دریابندری به مناسبت ترجمه آثار ادبی آمریکایی موفق به دریافت جایزه تورنتون وایلدر از دانشگاه کلمبیا گردیده است. وی همچنین همسر مرحومه فهیمه راستکار، بازیگر و دوبلور باسابقه تلویزیون، سینما و تئاتر است.

نجف دریابندری (۱ شهریور ۱۳۰۸ – ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹) متفکّر، مترجم و نویسندۀ ایرانی بود. ترجمهٔ کتاب‌های وداع با اسلحه و پیرمرد و دریا نوشته ارنست همینگوی، از جمله مهم‌ترین کارهای شناخته‌شدۀ او هستند.

زندگی و زمانه

آغاز زندگی

نجف دریابندری فرزند ناخدا «خلف دریابندری» (زادۀ چاه‌کوتاه) و «مریم» (زادۀ بوشهر) است. سال تولد نجف دریابندری، ۱۳۰۸ در آبادان آورده شده است. به گفتۀ خودش در سال ۱۳۰۷ در محلۀ حمام جرمنی آبادان زاده شده، اما سال تولد در شناسنامه‌اش ۱۳۰۸ نوشته شد.[۲] دورهٔ ابتدایی را در مدرسه ۱۷ دی گذرانده و وارد دبیرستان رازی آبادان شد.[۳] او در سال سوم دبیرستان تحصیل را رها کرد و به دنبال کار رفت.[۴]

حضور انگلیسی‌ها در تأسیسات نفتی آبادان و رفت و آمد آنان در سطح شهر و کاربرد آن زبان، وی را به یادگیری زبان انگلیسی علاقه‌مند ساخت به گونه ای که این زبان را به‌طور خودآموز[۵] با تماشای فیلم‌های زبان اصلی برای کارمندان انگلیسی شرکت نفت و گفتگو با انگلیسی‌ها آموخت.

نخستین ترجمه

نجف دریابندری در سال ۱۳۳۱ نخستین اثر خود را که برگردان کتاب وداع با اسلحه، نوشتهٔ ارنست همینگوی بود، برای چاپ به تهران فرستاد. او این کتاب را از ابراهیم گلستان گرفته و دیگر به او پس نداده بود.[۶]

زندان

نجف دریابندری همزمان با چاپ کتاب «وداع با اسلحه» در سال ۱۳۳۳ به دلیل عضویت در حزب توده ایران در آبادان دستگیر شد. به‌گفتهٔ ابراهیم گلستان، دلیل حساسیت بیشتر روی نجف دریابندری، جدا از عضویت وی در حزب توده، یکی چاپ کتاب وداع با اسلحه بود که شک عضویت او در جمعیت ایرانی هواداران صلح (از سازمان‌های وابسته به حزب توده) را تقویت می‌کرد‌.[۷] او تا پای اعدام رفت اما در نهایت به زندان محکوم شد. و پس از یک سال به زندان تهران منتقل شد. نجف دریابندری در زندان به مسائل فلسفی علاقه‌مند شد و در آن مدت، کتاب تاریخ فلسفه غرب اثر برتراند راسل را به فارسی برگرداند که بعدها توسط انتشارات سخن به چاپ رسید. وی پس از تحمل چهار سال زندان، در سال ۱۳۳۷ آزاد شد و به کارهای گوناگون روی آورد.[۸] پس از زندان، رابطۀ او با حزب توده پایدار نماند.[۶]

آزادی و کار

نجف دریابندری در نهایت به عنوان سردبیر در مؤسسه انتشارات فرانکلین مشغول به کار شد. در آنجا به برگردان آثار ادبی رمان‌نویسان و نمایشنامه‌نویسان سرشناس آمریکایی پرداخت و کتاب‌هایی همچون پیرمرد و دریا اثر ارنست همینگوی و ماجراهای هاکلبری فین اثر مارک تواین را به فارسی برگرداند.[۹][۱۰]

دریابندری مدت ۱۷ سال با مؤسسهٔ فرانکلین همکاری کرد و در حدود سال ۱۳۵۴ همکاری خود را با این مؤسسه قطع کرد. پس از آن برای برگردان متون فیلم‌های خارجی با سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران قرارداد بست. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران از این کار نیز کناره گرفت و به‌طور جدی به ترجمه و نویسندگی پرداخت. از جمله نوشته‌های وی می‌توان به برگردان کتاب‌های یک گل سرخ برای امیلی و گوربه‌گور نوشته ویلیام فاکنر، رگتایم و بیلی باتگیت نوشتۀ ئی.ال. دکتروف، معنی هنر از هربرت رید و پیامبر و دیوانه نوشتۀ جبران خلیل جبران اشاره کرد.[۹]

دیدار با برتراند راسل

نجف دریابندری طی سفری که در سال ۱۳۴۲ به لندن داشت، نامه‌ای به برتراند راسل نوشت و از او خواست که با یکدیگر دیداری داشته باشند. با موافقت راسل، آنها در ۲۹ مرداد ۱۳۴۲، در خانۀ راسل واقع در پترین‌دای‌دراث (Penrhyndeudraeth) در ولز یکدیگر را ملاقات کردند. همسر اول نجف دریابندری، ژانت لازاریان نیز در این ملاقات همراه او بود.

نوشته‌ها

سبک کار

نگارش روان و خوشخوان و سبک منحصر به فرد دریابندری، به ویژه در برگردان، او را به یکی از محبوب‌ترین مترجمان ایرانی تبدیل کرده بود.[۶]

دریابندری به غیر از برتراند راسل، نوشته‌های فیلسوفان دیگری همچون آیزایا برلین را نیز به فارسی برگرداند.[۶]

طنز از درونمایه‌های نوشته‌های نجف دریابندری بود. کتاب مستطاب آشپزی، کار مشترک نجف دریابندری و همسرش فهیمه راستکار، با سبک طنز یکی از محبوب‌ترین کتاب‌های آشپزی ایران تبدیل شد تا جایی که ۳۰ بار تجدید چاپ شد.[۶]

برگردان کتاب بازمانده روز نوشته کازو ایشی گورو و لحن و زبانی که نجف دریابندری در برگردان ادبیات انگلیسی به کار برده یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های روش یگانۀ او در ترجمه است.[۶]

دریابندری از فارسی به انگلیسی هم برگردان‌هایی دارد. از جمله برگردانِ نیمی از نسخه‌ای از اشغال بهرام بیضایی[۱۱] و برگردان بیشتر کتابِ درد بی‌خویشتنِ خودش[۱۲] که هیچیک تا کنون منتشر نشده‌اند.[۱۳]

جایزهٔ ترجمه

دریابندری به مناسبت برگردان آثار ادبی آمریکایی جایزه تورنتون وایلدر از دانشگاه کلمبیا گرفت.[۱۴]

ثبت ملّی

در تاریخ ۱۰ مرداد ۱۳۹۶ کمیته ملی ثبت میراث فرهنگی ناملموس در سالن کانون فرهنگی فجر تشکیل جلسه داد و در این جلسه نجف دریابندری به‌عنوان گنجینه زنده بشری در میراث خوراک در فهرست حاملان میراث ناملموس (نادره‌کاران) به‌ثبت رسید.[۱۵]

زندگی شخصی

همسر نخست دریابندری، ژانت د. لازاریان، از روزنامه‌نگاران پرآوازه و گالری‌داران ارمنی‌تبار و همسر دوم او فهیمه راستکار از هنرپیشگان سینما و تئاتر و از دوبلورهای سرشناس بود. او دو فرزند از همسر نخست و یک پسر از همسر دوم خود داشت.[۱۶]

بیماری

نجف دریابندری در ۲۳ آبان ۱۳۹۳ در پی سکته مغزی در آی سی یو بستری شد[۱۷][۱۸] و پس از بهبودی حالش در ۳ آذر ۱۳۹۳ از بیمارستان مرخص شد.[۱۹]

درگذشت

نجف دریابندری در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹ پس از یک دورهٔ طولانی بیماری در سن ۹۰ سالگی در تهران درگذشت.[۲۰][۲۱]

اسم مستعار

بر اساس کتاب نام‌های مستعار نویسندگان و شاعران معاصر ایران (به قلم عباس مافی)، نجف دریابندری همچنین با امضای «مهرداد رهسپار» به نویسندگی پرداخته است.

تألیف دربارهٔ نجف دریابندری

مهدی مظفری ساوجی سلسله گفت‌وگوهایی با نجف دریابندری انجام داده، که در قالب دو کتاب با عناوین گفت‌وگو با نجف دریابندری (انتشارات مروارید، چاپ اول، ۱۳۸۸، چاپ ششم، ۱۴۰۲) و یادداشت‌های روزانه، سی روز با نجف دریابندری (انتشارات نگاه، ۱۳۹۳، چاپ سوم، ۱۳۹۵، چاپ چهارم، با عنوان روزنوشت یک گفت‌وگو با نجف دریابندری، انتشارات مروارید، ۱۳۹۹) منتشر شده‌اند.

کتاب صوتی مستند شنیداری گفت‌وگو با نجف دریابندری حاصل حدود ۲۳ ساعت گفتگوی مهدی مظفری ساوجی با دریابندری است که سال ۱۴۰۰ توسط انتشارات ماه‌آوا منتشر شد.

سیروس علی‌نژاد معرفی جامعی از این کتاب منتشر کرده است.[۲۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نجف دریابندری، مترجم و نویسنده، در آی سی یو بستری شد بی‌بی‌سی فارسی، ۲۳ آبان ۱۳۹۳
  2. ۱۰۸۶ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹). «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). {{cite web}}: |نام خانوادگی= نام عددی دارد (کمک)
  3. «آبادان بار دیگر رونق می‌گیرد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ اسفند ۱۳۸۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳ ژوئن ۲۰۲۰.
  4. «زندگینامه: نجف دریا بندری (۱۳۰۹–۱۳۹۹)». همشهری‌آنلاین. ۳ مهر ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  5. سیروس علی‌نژاد (۱۱ مهر ۱۳۸۸). «کتاب گفتگو با نجف دریابندری». بی‌بی‌سی فارسی.
  6.  «نجف دریابندری، نویسنده و مترجم ایرانی درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  7. نوشتن با دوربین: رودررو با ابراهیم گلستان. اختران. ص. ۱۳۸.
  8. «نجف دریابندری درگذشت». رادیو زمانه. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  9.  سیروس علی‌نژاد (۱۴ مهر ۱۳۸۵). «آثار نجف دریابندری». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  10. «روایت منوچهر انور از اولین آشنایی‌اش با نجف دریابندری». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  11. مظفری ساوجی، «یادداشت‌های روزانه»، ۷۱–۷۳.
  12. مظفری ساوجی، «یادداشت‌های روزانه»، ۳۸.
  13. «نجف دریابندری: باید گلستان سعدی را بارها بخوانیم». خبرگزاری میراث فرهنگی. خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۴ اوت ۲۰۰۹.
  14. «نجف دریابندری، مترجم و نویسنده سرشناس، درگذشت». رادیو فردا. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  15. ««نجف دریابندری» ثبت ملی شد». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۱ مرداد ۱۳۹۶.
  16. ۲۰۳۳ (۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹). «نجف دریابندری در کنار همسرش در کرج به خاک سپرده می‌شود». خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). {{cite web}}: |نویسنده= نام عددی دارد (کمک)
  17. «نجف دریابندری به آی‌سی‌یو رفت». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۲۳ آبان ۱۳۹۳.
  18. علی‌نژاد، سیروس (۷ آذر ۱۳۹۳). «نجف دریابندری؛ کسی که بیش از یک آدم است». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  19. «نجف دریابندری از بیمارستان مرخص شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۳ آذر ۱۳۹۳.
  20. «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  21. «نجف دریابندری درگذشت». خبرگزاری مهر. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  22. «‭BBC ‮فارسی‬ - ‮فرهنگ و هنر‬ - ‮کتاب گفتگو با نجف دریابندری‬». www.bbc.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۲۲.

منابع

پیوند به بیرون

ارسال شده توسط در