بیت بسیار نغز و کمتر شنیده‌شده‌ای را از رودکی سمرقندی نقل کردید. این شواهد شعری در کتاب لغت فرس اسدی طوسی دقیقاً برای تبیین کاربردهای خاص واژه‌های کهن خراسان و ماوراءالنهر آورده شده‌اند. [1]
ریشه پهلوی (فارسی میانه) واژگان کلیدی این بیت به شرح زیر است:
- اند (And / Contextual Doubt): در پهلوی به صورت and (برگرفته از اوستایی vant-) به معنی «چند» یا «قدری» است. اما همان‌طور که اسدی طوسی در لغت فرس اشاره کرده، در گونه زبانی ماوراءالنهر (یا متون کهن سامانی)، گاهی «اند» به جای ادات شک و تردید مثل «شاید»، «بسا» یا «گویا» به کار می‌رفته است.
- یار (Friend/Beloved): در زبان پهلوی به صورت ayār یا anyār به معنی یار، یاور، کمک‌کننده و دوست به کار می‌رفته است.
- خوش (Good/Pleasant): در زبان پهلوی به صورت hūš، xwaš یا xoš (برگرفته از ریشه کهن به معنی طعم یا حالت خوب) ضبط شده است.
- گفتار (Speech/Discourse): در زبان پهلوی به صورت guftār (اسم مصدر از مصدر guftan) بوده و دقیقاً به همین معنی سخن و کلام استفاده می‌شده است.
- روا (Permissible/Current): در پهلوی به صورت ravāg (اسم فاعل از مصدر raftan) به معنی جاری، رایج، نافذ و دارای رونق بوده است؛ که در فارسی دری گاف پایانی افتاده است.
- بازار (Market): در زبان پهلوی به صورت wāzār یا bāzār (برگرفته از پارسی باستان wahā-čarana به معنی محل معامله و دادوستد) به کار می‌رفته است.
تصحیح و مفهوم بیت:
بیت دوم در دیوان‌های مصحح رودکی و متون لغوی غالباً با کمی تفاوت در ثبت کلمات (به دلیل بدخوانی کاتبان) نقل شده است:
بیت دوم در دیوان‌های مصحح رودکی و متون لغوی غالباً با کمی تفاوت در ثبت کلمات (به دلیل بدخوانی کاتبان) نقل شده است:
«بادِ یک‌چند بر تو پیماید / اند گو را روا بود بازار»
معنی: روزگار مدتی (یک‌چند) بر وفق مراد تو حرکت می‌کند و می‌گذرد، شاید (اند) بازارِ سخنِ نغز و گویای تو اکنون رونق داشته باشد (اما این رونق همیشگی نیست و باید قدر آن را دانست).
