در حال حاضر کشت و پرورش زیتون در ۲۶ استان کشور انجام می‌شود، اما توزیع تولید بسیار ناهمگون است و چند استان اصلی، هسته سخت و اصلی بازار زیتون ایران را تشکیل می‌دهند. [1]
بر اساس آخرین آمار تولید و سطح زیر کشت وزارت جهاد کشاورزی، مراکز و نواحی پرورش زیتون در ایران به ترتیب اهمیت از بزرگ به کوچک به شرح زیر رتبه‌بندی می‌شوند:
۱. استان زنجان (منطقه طارم)؛ رتبه اول تولید و سطح زیر کشت
- سهم از تولید کشور: بیش از ۴۰ تا ۵۰ درصد زیتون کل ایران در این منطقه برداشت می‌شود.
- وضعیت: شهرستان طارم قطب بلامنازع، پایتخت و بزرگ‌ترین تولیدکننده زیتون ایران است. این منطقه با داشتن بیش از ۲۱ هزار هکتار باغات زیتون، بالاترین راندمان تولید در هکتار را دارد. [1, 2, 3]
۲. استان قزوین (منطقه طارم سفلی)؛ رتبه دوم
- سهم از تولید کشور: سالانه حدود ۴۰ هزار تن تولید زیتون دارد.
- وضعیت: این استان با اختصاص حدود ۱۲ هزار هکتار از اراضی خود به باغات زیتون (عمدتاً در بخش بخش طارم سفلی)، رتبه دوم سطح زیر کشت و تولید کشور را با گردش مالی بسیار بالا در اختیار دارد. [1]
۳. استان گیلان (منطقه رودبار)؛ رتبه سوم تولید (و رتبه اول تجارت و قدمت)
- وضعیت: رودبار شناسنامه زیتون ایران و قدیمی‌ترین مرکز زیتون‌کاری کشور است. گرچه از نظر حجم خالص تولید دانه زیتون پس از زنجان و قزوین در رتبه سوم قرار می‌گیرد، اما مرکز اصلی تجارت، فرآوری و بسته‌بندی زیتون کشور است و نزدیک به ۹۰ درصد تجارت فرآورده‌های زیتون ایران در بازارهای رودبار انجام می‌شود. [1, 2]
۴. استان فارس (نواحی استهبان، جهرم، شیراز و ممسنی)؛ رتبه چهارم
- سهم از تولید کشور: حدود ۱۸ درصد از کل زیتون ایران را تولید می‌کند.
- وضعیت: استان فارس یکی از بزرگ‌ترین سطوح زیر کشت زیتون کشور (حدود ۱۲ هزار هکتار) را داراست و به دلیل تنوع اقلیمی، پتانسیل بالایی در برداشت ارقام روغنی و کنسروی دارد. [1]
۵. استان گلستان (گرگان و منوجان)؛ رتبه پنجم
- وضعیت: به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب و بارندگی‌های بهاری، اراضی شیب‌دار این استان به ویژه در نواحی گرگان و گنبدکاووس به باغات زیتون اختصاص یافته‌اند و گلستان را در رده استان‌های برتر تولیدکننده قرار داده‌اند. [1, 2]
۶. سایر استان‌های در حال توسعه (رتبه‌های بعدی)
پس از ۵ قطب اصلی بالا، استان‌های زیر به ترتیب در رده‌های بعدی اهمیت قرار دارند:
- مازندران: به ویژه در نواحی غربی و نیمه خشک کوهستانی.
- کرمانشاه: نواحی سرپل‌ذهاب و پاوه که یکی از خاستگاه‌های کهن زیتون با درختان هزارساله در ایران است.
- لرستان: با بیش از ۲ هزار هکتار باغ که به سرعت در حال تجاری‌سازی است.
- سمنان و مرکزی: نواحی اطراف ساوه و سمنان با باغات مدرن و متمرکز.
- خوزستان و سیستان و بلوچستان: تولیدات محدودتر اما با کیفیت روغن بالا به دلیل ساعات آفتابی زیاد. [1, 2, 3, 4, 5, 6]
اگر مایلید، می‌توانم در مورد ارقام زیتون کشت‌شده در هر یک از این نواحی (مانند تفاوت زیتون زرد، ماری و شنگه) یا میزان عملکرد برداشت در هکتار هر استان اطلاعات دقیق‌تری به شما ارائه دهم. کدام موضوع برایتان جذاب‌تر است؟ [1, 2]
خواهش می‌کنم! از آنجایی که به بررسی دقیق‌تر علاقه نشان دادید، اطلاعات تکمیلی درباره ارقام زیتون کشت‌شده در ایران و میزان عملکرد برداشت در هکتار قطب‌های اصلی را برای شما آماده کرده‌ام:
۱. ارقام زیتون ایرانی و کاربرد آن‌ها
زیتون‌های کشت‌شده در باغات ایران عمدتاً به دو دسته کنسروی (سبز) و روغنی تقسیم می‌شوند. مهم‌ترین ارقام بومی و سازگار عبارتند از:
- زیتون زرد (Zard): مهم‌ترین و پرکشت‌ترین رقم زیتون در ایران است (حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد باغات). این رقم دو منظوره است؛ یعنی هم برای کنسرو و هم برای استخراج روغن عالی است و درصد روغن‌دهی بسیار بالایی (حدود ۱۸ تا ۲۲ درصد) دارد.
- زیتون ماری (Mari): ارگانیک‌ترین و یکی از باکیفیت‌ترین ارقام بومی گیلان و زنجان است. ظاهری کشیده دارد و به دلیل گوشت ترد، عمدتاً به صورت کنسروی (شور) مصرف می‌شود و برای روغن‌گیری مناسب نیست.
- زیتون روغنی (Roghani): همان‌طور که از نامش پیداست، بیشترین میزان چربی را دارد و منحصراً برای تولید روغن زیتون مرغوب و فرابکر استفاده می‌شود.
- زیتون شنگه (Shengeh): یک رقم بومی با مقاومت بالا به سرما که بیشتر در منطقه طارم و رودبار کشت می‌شود و کیفیت کنسروی مناسبی دارد.
- ارقام خارجی سازگار شده: در سال‌های اخیر ارقام اسپانیایی و ایتالیایی مانند آربکین (Arbequina)، کرونایکی (Koroneiki) و مانزانیلا (Manzanilla) به دلیل باردهی سریع و مناسب بودن برای برداشت مکانیزه، در باغات مدرن قزوین، فارس و گلستان به وفور کشت می‌شوند.
۲. عملکرد برداشت زیتون در هکتار (به ترتیب قطب‌های اصلی)
میزان برداشت زیتون در هر هکتار، نشان‌دهنده میزان بهره‌وری و مدرن بودن کشاورزی در آن منطقه است:
| رتبه | استان / منطقه قطب | میانگین عملکرد در هکتار | سقف رکورد تولید در شرایط ایده‌آل |
|---|---|---|---|
| ۱ | زنجان (طارم) | حدود ۵ تا ۵.۵ تن | تا ۲۵ تن در هکتار (باغداران نمونه) |
| ۲ | قزوین (طارم سفلی) | حدود ۴ تا ۴.۵ تن | تا ۱۸ تن در هکتار |
| ۳ | گیلان (رودبار) | حدود ۳ تا ۳.۵ تن | تا ۱۲ تن در هکتار |
| ۴ | فارس | حدود ۲.۵ تا ۳ تن | تا ۱۰ تن در هکتار |
| ۵ | گلستان | حدود ۲ تا ۲.۵ تن | تا ۸ تن در هکتار |
چرا طارم زنجان بالاترین راندمان را دارد؟
منطقه طارم به دلیل شرایط اقلیمی خاص (شبه‌مدیترانه‌ای)، عبور رودخانه قزل‌اوزن، خاک حاصلخیز و از همه مهم‌تر، مدرن بودن نظام آبیاری و باغات جدید، راندمان بسیار بالاتری نسبت به باغات سنتی و قدیمی رودبار دارد. باغات طارم عمدتاً جوان‌تر بوده و با اصول علمی هدایت می‌شوند.
هرگونه سوال دیگری در زمینه تجهیزات روغن‌کشی، بسته‌بندی بازرگانی یا قیمت‌گذاری زیتون داشته باشید، در خدمت شما هستم.
