Sasanika

About   Project Participants Introduction Contact Us Announcements   News Events Newsletters Sasanika Classroom   Sasanian History Geography Archaeology Map Archaeological Reports and Articles Sasanian Prosopography Genealogical Chart Kings List Library   Primary Sources Articles and Bibliographies E-Sasanika Series Archaeology Archaeology Map Archaeological Reports and Articles Material Culture Image Gallery Online Resources Websites and Articles Journals Sasanika Research   Workshops and Lectures Blog Sasanian Numismatics Online Resources Websites and Articles Journals Home

December 2010 - Sasanika Newsletter No. 4 In This Issue New Website  Roshan Grant  Sasanika Workshop  ISIS in LA Lecture Series  New Publications Obituary A Word from the Editor Sasanika is dedicated to the promotion of research and study on the history of the Sasanian dynasty. It is the aim of Sasanika: Late Antique Near East Project to bring to light the importance of the Sasanian civilization in the context of late antique and world history. Although most of our team members volunteer their time to maintain the site, the production of high-quality articles and the support of research projects require funding. It is through the generosity of Sasanian enthusiasts and those interested in the history of pre-Islamic Iran that Sasanika thrives. Please consider joining us. more... New and Improved Website During the past year we have been working on overhauling our old website and making it an improved and user friendly website. Marcie Hauge at the School of Humanities and Social Science at the UC Irvine along with Haleh Emrani and Khodadad Rezakhani have been the main people behind this project. Sara Mashayekh and Alan Farahani have provided new content for the website. We wish to thank them for their time and effort. Grant from the Roshan Cultural Heritage Institute We are pleased to announce that the Roshan Cultural Heritage Institute has provided a three year grant to Sasanika in order to carry out its publication, both electronic, as well as printed books and occasional papers. The grant will also enable us to solicit articles from international scholars outside of the United States. Workshop on Late Antique Iran at UC Irvine On February 26, 2010 a workshop was convened at UC Irvine addressing the issue of Late Antiquity and Iran. The invited guest was Parvaneh Pourshariati of Ohio State University. Other participants included Touraj Daryaee (UC Irvine); Michael Morony (UCLA); Thomas Sizgorich (UC Irvine); and Jennifer Rose (Stanford University). These talks were followed by a round-table discussion which included Gregory Areshian (UCLA); Kevin Van Bladel (USC), and Khodadad Rezakhani (UCLA/LSE) among others who were present. more...  The International Society for Iranian Studies in Los Angeles and Sasanika In May 2010 papers were delivered by Sasanika members at the ISIS Conference in Los Angeles. The panels and papers dealing with the Sasanian world included a pre-organized panel by Sasanika entitled: Myth, Epic, and Kinship in Iranian Antiquity and was chaired by Touraj Daryaee, University of California, Irvine. more... Prods Oktor Skjærvø at UC Irvine Professor Prods Oktor Skjærvø, Agha Khan Professor in Iranian at Harvard University was invited to UC Irvine to give two lectures on Sasanian Iran: The Decipherment of the Sasanian Inscriptions and Cracking the Cuneiform Code The 3rd-century Sasanian High Priest Kerdir and His Defense of The Faith more... Publications As part of Sasanika’s publication projects, two series, entitled the Sasanika Series and the Sasanika Monograph Series have been launched. The third volume in these series, Andrea Gariboldi’s Sasanian Coinage and History: The Civic Numismatic Collection of Milan, has recently been released. There are also a number of articles published as Sasanika Occasional Papers and on-line articles under the e-Sasanika series. more... Obituary  Ze’ev Rubin (1942-2009) Ze’ev Rubin, Professor of ancient history at the University of Tel Aviv passed away. He was the foremost expert in Sasanian historiography and had written some of the most important articles on the fiscal reforms of Khusro I, Sasanian Military and Roman-Sasanian relations. What stood out the most was Rubin’s kindness to his colleagues and students. A warm and helpful scholar, he was universally loved and will be sorely missed. Workshop on Late Antique Iran at UC Irvine On February 26, 2010 a workshop was convened at UC Irvine addressing the issue of Late Antiquity and Iran. The invited guest was Parvaneh Pourshariati of Ohio State University. Other participants included Touraj Daryaee (UC Irvine); Michael Morony (UCLA); Thomas Sizgorich (UC Irvine); and Jennifer Rose (Stanford University). These talks were followed by a round-table discussion which included Gregory Areshian (UCLA); Kevin Van Bladel (USC), and Khodadad Rezakhani (UCLA/LSE) among others who were present. The roundtable was made possible through the generosity of Dr. Keyvan Safdari and Haleh Emrani and the Howard C. Baskerville Chair in the History of Iran and the Persianate World.  The Dr. Samuel M. Jordan Center for Persian Studies and Culture was the sponsor of the roundtable. The proceedings of the roundtable was recorded and will be available as a podcast on the new and improved Sasanika website.             Morony, Sizgorich, Emrani, Pourshariati, Daryaee, Farahani, Rezakhani Back to top The International Society for Iranian Studies in Los Angeles and Sasanika In May 2010 papers were delivered by Sasanika members at the ISIS Conference in Los Angeles. The panels and papers dealing with the Sasanian world included a pre-organized panel by Sasanika entitled: Myth, Epic, and Kinship in Iranian Antiquity and was chaired by Touraj Daryaee, University of California, Irvine. The panelists and papers were: Matthew Canepa (University of Minnesota), “Iranian Kingship in Global Context and as a Global Commodity between Alexander and Islam,” Khodadad Rezakhani (UCLA) “Prosopography of the Late Sasanian Empire: Sasanian Elite After the Reforms,” and Sara Mashayekh (University of California, Irvine), “Ancestry and the Myth of Royal Origins: the Sasanian Royal Identity as Reflected in Karnamag-i Ardaxshir-i Pabagan.”             Canepa                                                Rezakhani                               Mashayekh Haleh Emrani (UCLA) also presented a paper entitled “Family Law in the Religious Communities of the Late Sasanian Empire: Indicator of Social Change and Continuity.” Another organized panel was entitled Debate, Dialect, Magic and Discourse in Late Antique Iran and was chaired by Touraj Daryaee, University of California, Irvine. The presenters and papers were: Charles G. Häberl (Rutgers, State University of New Jersey)  “Aramaic Incantation Bowls and Late Sasanian Mesopotamia,” Kevin van Bladel, (University of Southern California) “Arabic Testimonies Concerning Western Iranian Dialects,” Yuhan S.-D. Vevaina (Harvard University) “The Zoroastrian Communities’ Response to Islam: Text, Debates and Interaction,” and Samuel Secunda (Hebrew University) “Talmudic and Middle Persian Texts in Late Antiquity: Common Challenges and Discourse.” Back to top Prods Oktor Skjærvø at UC Irvine The Decipherment of the Sasanian Inscriptions and Cracking the Cuneiform Code The 3rd-century Sasanian High Priest Kerdir and His Defense of The Faith Professor Prods Oktor Skjærvø, Agha Khan Professor in Iranian at Harvard University was invited to UC Irvine to give two lectures on Sasanian Iran. On June 2 and 3, 2010 Professor Skjærvø spoke on the decipherment of Sasanian inscriptions and on the following day he gave a lecture on the Zoroastrian priest Kerdir who lived in the third century CE and who made a journey to the heaven. Prof. Skjærvø also visited the Center for Persian Studies and provided suggestions to improve the Sasanika program.                         Vahidi, Rose, Mousavi, Skjærvø, Daryaee, Vevaina Back to top  Publications Sasanika Books The third volume of Sasanika books was published in form of Andrea Gariboldi’s Sasanian Coinage and History: The Civic Numismatic Collection of Milan,Mazda Publishers, 2010. This book provides an historical review, as well as outline of the criteria considered in the study of the collection, before embarking upon a study of Sasanian numismatics and art history. One of the central points of analysis is the question of the royal crowns. Sasanian crowns, unique to each king, were influenced by both the tradition of the Fratarakas, the local rulers of Persis, and the Parthians. They eventually developed to a typical Sasanian “decorated cap”, surmounted by a high “korymbos”. Specific iconographic representations such as diadems with long ribbons, as well as astral representations in form of dotted rims related to Zoroastrianism are also studied in the volume. Technical matters such as coin weight standards and the study of mints are further considered. Particular attention is paid to the forging of an Iranian identity, observable from the coins and evidenced by the exclusive use of the Pahlavi script. The publication was made possible through a grant from the Adel Aali Foundation. The fourth volume of the Sasanika book series will belong to Negin Miri’s Historical Geography of Fars, Mazda Publisher, 2011. The contents of the book are: I. Sources; II) Administrative Geography; III) Historical Geography and IV) Settlements and Communication Networks. The publication is made possible through a grant from the Roshan Cultural Heritage Institute. Sasanika Occasional Papers Through a three year grant from the Roshan Cultural Heritage Foundation, Sasanika will be able to publish both in print and electronically articles related to the late antique Iranian world. We are glad to announce the publication of the first two volumes under the auspices of the Samuel Jordan Center for Persian Studies & Culture. The first volume was by M. Morony (UCLA) and the second volume by T. Greenwood (St Andrew) on the Sasanians in the context of late antique history and the importance of Armenian sources for the period.    Back to top E-Sasanika Publications The new e-sasanika articles include Gail M. Taylor’s The Physicians of Jundishapur (e-sasanika 11) which is a study of the historiography of the Jundishapur medical center, and Touraj Daryaee and Keyvan Safdari’s Spāhbed Bullae: The Barakat Collection (e-sasanika 12). The Barakat gallery was kind enough to supply the photographs to publish this important collection of bulla belonging to various Sasanian generals. E-Sasanika 13 will be Matteo Compareti’s The State of Research on Sasanian Painting.

هفت شهر و هفت دریا

دریای پارس از دیرباز/ ژاله آموزگار

انتشار 28 فوریه 2010

 خلیج‌ فارس‌ پهلو به‌ پهلوی‌ سرزمین‌ پارس‌ دارد، سرزمینی‌ که‌ نام‌ از اقوام‌ دیرینه‌ای‌ می‌گیرد که‌ دورانی‌ پرافتخار از تاریخ‌ ما را به‌ نام‌ خود رقم‌ زده‌اند و نام‌آوران‌ و فرمانروایان‌ بعد نیز هرگاه‌ خواسته‌اند تفاخری‌ کنند دنبالة‌ نسبشان‌ را به‌ آنان‌ کشانده‌اند و از این‌ رو این‌ دریا و این‌ سرزمین‌ بخشی‌ از هویت‌ ما شده‌اند. شاید هیچ‌ دریای‌ دیگری‌، از قدیمی‌ترین‌ زمان‌های‌ تاریخی‌ تاکنون‌، تا این‌ حد توجه‌ اقوام‌ و ملل‌ جهان‌ را به‌ خود جلب‌ نکرده‌ و کمتر دریایی‌، این‌ همه‌ وقایع‌ و حوادث‌ شگرف‌ را بر صحنه‌ خود آزموده‌ است‌.

 کیست‌ که‌ نداند که‌ این‌ خلیج‌ با آب‌های‌ نیلگونش‌ تاریخی‌ به‌ قدمت‌ زمین‌ها و آسمان‌ها دارد. در این‌باره‌ مدارک‌ فراوانند و در اینجا تنها به‌ بخشی‌ از آنها اشاره‌ می‌شود:

 نقل‌ قول‌ بابلی‌ها از هزاره‌های‌ پیش‌ از میلاد دربارة‌ دریانوردانی‌ که‌ در آب‌های‌ آن‌ کشتی‌ رانده‌اند و از این‌ طریق‌ به‌ دادوستد با هند پرداخته‌اند   یا شرح‌ مهارت‌ها و دلاوری‌های‌ دریامردان‌ ایرانی‌ که‌ در این‌ خطه‌ بوده‌اند و بارها بر قلم‌ هرودوت‌ و دیگر مورخان‌ جاری‌ شده‌ است‌.   سپس‌ این‌ خلیج‌ یا دریا با نام‌ پارس‌ بر صفحات‌ تاریخ‌ نمایان‌ می‌گردد. داریوش‌ بزرگ‌ این‌ نام‌ را در سنگ‌نوشته‌ای‌ که‌ شرح‌ گشایش‌ آبراه‌ سوئز است‌، بر دل‌ سنگ‌ها جاودانه‌ می‌کند.

 نئارخوس‌  (Nearchus)  دریاسالار اسکندر، در قرن‌ چهارم‌ پیش‌ از میلاد، در مجموعة‌ مشروح‌ تاریخ‌ سفرهای‌ جنگی‌ اسکندر روشن‌ و واضح‌، این‌ دریا را «پارس‌» می‌نامد و توضیح‌ می‌دهد که‌ او از رود سند به‌ عمان‌ آمده‌ است‌ و از خلیج‌ فارس‌  (Persikon Kaitas)  گذشته‌ و به‌ مصب‌ رود فرات‌ رسیده‌ است‌.   استرابون‌ جغرافی‌دان‌ یونانی‌ متولد سدة‌ نخست‌ پیش‌ از میلاد نیز خلیج‌ فارس‌ را به‌ همین‌ نام‌ نامیده‌ و در توضیح‌ آورده‌ است‌ که‌ عرب‌ها میان‌ خلیج‌ عرب‌ (یعنی‌ دریای‌ سرخ‌ یا بحراحمر) و خلیج‌ فارس‌ جای‌ دارند.  بطلمیوس‌، عالم‌ نجوم‌ و جغرافیای‌ قرن‌ دوم‌ میلادی‌، در کتاب‌ جغرافیای‌ خود که‌ به‌ زبان‌ لاتین‌ نگاشته‌ است‌، این‌ دریا را سینوس‌ پرسیکوس‌  (Sinus Persikus)  می‌نامد که‌ دقیقاً به‌ معنی‌ خلیج‌ فارس‌ است‌.   در منابعی‌ دیگر از همین‌ نوع‌، خلیج‌ فارس‌ را آبگیر فارس‌ (Aquarum Persico)  و همچنین‌ دریای‌ پارس‌  (Mare Persicum)  نیز نامیده‌اند.   در جغرافیای‌ دورة‌ ساسانی‌ نیز این‌ خلیج‌ همیشه‌ نام‌ پارس‌ داشته‌ است‌.   در کتاب‌های‌ دورة‌ اسلامی‌ نیز بحر فارس‌، البحرالفارسی‌، الخلیج‌ الفارسی‌ و خلیج‌ فارس‌، نام‌های‌ متداول‌ این‌ خلیج‌اند.   صفحات‌ تاریخ‌ نشان‌ می‌دهد که‌ قدرت‌ و اهمیت‌ خلیج‌ فارس‌، بالا و پایین‌ و فراز و نشیب‌ داشته‌ است‌، ولی‌ تغییر نام‌ نداشته‌ است‌.

 

 دربارة‌ نام‌گذاری‌، پیشینة‌ تاریخی‌، موقعیت‌ اقتصادی‌ و سیاسی‌ خلیج‌ فارس‌، آداب‌ و رسوم‌، لهجه‌های‌ متداول‌ در کرانه‌های‌ آن‌ و غیره‌ تاکنون‌ مطالب‌ بسیاری‌ نگاشته‌ شده‌ است‌، در این‌ مقاله‌ سعی‌ بر این‌ است‌ که‌ از دیدگاه‌ دیگری‌ به‌ خلیج‌ فارس‌ بنگریم‌ و از اساطیر یاری‌ بخواهیم‌ و جایگاه‌ این‌ خلیج‌ را در تاریخ‌ اساطیریمان‌ جست‌وجو کنیم‌ و ببینیم‌ دریاهای‌ اساطیری‌ ما چگونه‌ به‌ وجود می‌آیند و در میان‌ این‌ دریاها، کدام‌یک‌ را می‌توان‌ با خلیج‌ فارس‌ به‌ گونه‌ای‌ همسانی‌ داد. در سه‌ هزارة‌ دوم‌ از دوران‌ پر رمز و راز دوازده‌ هزار سالة‌ تاریخ‌ اساطیری‌ ما که‌ به‌ چهار دورة‌ سه‌هزار ساله‌ تقسیم‌ می‌شود،

 

 اورمزد اهریمن‌ را با جادوی‌ سخن‌ خود به‌ ناتوانی‌ سوق‌ می‌دهد و بر آن‌ می‌شود که‌ برای‌ مقابله‌ با شر حاکم‌ بر هستی‌، آفرینش‌ پدیده‌های‌ گیتی‌ (= مادی‌) را آغاز کند. او در شش‌ نوبت‌ یک‌ دوران‌ مینوی‌ (یعنی‌ روحانی‌ و فراسویی‌)، پیش‌ نمونه‌های‌ شش‌ پدیدة‌ اصلی‌ آفرینش‌ را می‌آفریند که‌ عبارتند از: آسمان‌، آب‌، زمین‌، گیاه‌، جانور و انسان‌.

 اورمزد آفریدگان‌ را از روشنی‌ خویش‌ به‌ وجود می‌آورد.   نخست‌ آسمان‌ را چون‌ اخگری‌ از سر خویش‌ می‌آفریند.   گوهر آسمان‌ از آبگینة‌ سفید است‌  ، سنگ‌ است‌ و چون‌ الماس‌ درخشان‌   و آب‌ از میان‌ این‌ آبگینه‌ سفید بر جهان‌ فرو خواهد ریخت‌.

 پس‌ از آسمان‌، نوبت‌ به‌ دومین‌ پیش‌نمونه‌ می‌رسد که‌ آب‌ است‌. اورمزد آب‌ را از گوهر آسمان‌ و به‌ روایتی‌ از اشک‌ خویش‌ می‌آفریند.   زلال‌ و روشن‌، همچون‌ قطره‌ای‌ به‌ پهنای‌ همة‌ آب‌هایی‌ که‌ بعداً در زمین‌ جاری‌ خواهد شد. سپس‌ به‌ یاری‌ آن‌ آب‌، باد و باران‌ را می‌آفریند و آب‌ را در زمین‌ به‌ سه‌ گونه‌ به‌ جلوه‌ درمی‌آورد: «درون‌ زمین‌»، «روی‌ زمین‌»، «در هوا».

 در پایان‌ سه‌هزارة‌ دوم‌ و آغاز سه‌هزارة‌ سوم‌ که‌ یورش‌ دوم‌ اهریمن‌ به‌ آفرینش‌ اورمزدی‌ پای‌ می‌گیرد، ایزد زمان‌ به‌ فرمان‌ اورمزد، آفرینش‌ را به‌ جنبش‌ درمی‌آورد و حمله‌های‌ اهریمنی‌ به‌ پیش‌نمونه‌های‌ گیتی‌ آغاز می‌گردد. نخست‌ اهریمن‌ به‌ آسمان‌ می‌تازد و روشنایی‌ آن‌ را با تاریکی‌ می‌آمیزد. سپس‌ به‌ آب‌ یورش‌ می‌برد و بخشی‌ از آن‌ را شور و بدمزه‌ و گِل‌آلود می‌سازد.   تیشتر، ایزد باران‌ به‌ یاری‌ می‌آید، با جام‌ ابرگونة‌ خود از آب‌هایی‌ که‌ در آغاز به‌ عنوان‌ پیش‌نمونة‌ آب‌، آفریده‌ شده‌اند، آب‌ برمی‌دارد. باد آب‌ها را به‌ آسمان‌ می‌برد و از آسمان‌ به‌ زمین‌ می‌باراند و باران‌ بزرگ‌ و یک‌ ماهة‌ تیشتری‌ آغاز می‌گردد که‌ طی‌ آن‌ نبردی‌ بزرگ‌ با دیو اپوش‌ یا دیو خشکسالی‌ درخواهد گرفت‌.  سومین‌ پیش‌نمونه‌، یعنی‌ زمین‌ که‌ از هراس‌ یورش‌ اهریمن‌ لرزیده‌ است‌ و از لرزش‌ او کوه‌ها و پستی‌ها و بلندی‌ها به‌ وجود آمده‌اند  ، نمناک‌ در زیر این‌ باران‌ بزرگ‌ قرار می‌گیرد و به‌ هفت‌ پاره‌ تقسیم‌ می‌شود و هفت‌ کشور به‌ وجود می‌آیند، یکی‌ در میان‌ و شش‌ پیرامون‌.

 پارة‌ میانی‌ که‌ خود به‌ اندازة‌ شش‌ کشور دیگر وسعت‌ دارد، ایران‌ ویچ‌ یا سرزمین‌ ایران‌ را در میان‌ خود جای‌ داده‌ است‌ و بهترین‌ مکان‌ است‌ و خونیرس‌ (= خُنَیرث‌، خُونیره‌) نام‌ دارد.   خونیرس‌ در این‌ تقسیم‌بندی‌، تا حدودی‌ نشان‌دهندة‌ سرزمین‌های‌ شاهنشاهی‌ هخامنشی‌ و برخی‌ سرزمین‌های‌ مجاور آن‌ از جمله‌ هندوستان‌ و عربستان‌ است‌.   تیشتر همچنان‌ آب‌ را بر زمین‌ می‌باراند و باد سه‌ روز این‌ آب‌ را به‌ جای‌ جای‌ زمین‌ می‌راند و در جنوب‌ خونیرس‌، دریای‌ بزرگ‌ اساطیری‌، فراخ‌ کرد (= وُروکَشَه‌) را به‌ وجود می‌آورد. این‌ دریا که‌ هزار چشمه‌ در آن‌ می‌جوشد، یک‌ سوم‌ زمین‌ را فرا خواهد گرفت‌.   این‌ دریای‌ بزرگ‌ را با اقیانوس‌ هند همسان‌ شمرده‌اند.   سپس‌ از این‌ آب‌ها، شش‌ دریای‌ کوچک‌تر بر زمین‌ پیدا می‌گردد:

ژاله آموزگار ـ عکس از مریم زندی

 در جنوب‌ خونیرس‌ و ایران‌ ویچ‌ دریایی‌ به‌ نام‌ پوئتیک‌ یا پوئیدیگ‌ یا پودیگ‌   به‌ وجود می‌آید که‌ در آن‌ جزر و مد است‌   و مزة‌ آب‌های‌ دریایی‌ را دارد.   این‌ دریا نیای‌ اساطیری‌ خلیج‌ فارس‌ می‌تواند باشد.   سپس‌ دریای‌ سدویس‌ به‌ وجود می‌آید که‌ میان‌ دریای‌ بزرگ‌ فراخ‌ کرد و دریای‌ پودیک‌ قرار دارد.   این‌ دریا را شاید بتوان‌ با دریای‌ عمان‌ یکی‌ دانست‌.   دریای‌ پودیک‌ از طریق‌ این‌ دریا به‌ فراخ‌ کرد راه‌ پیدا می‌کند.

 این‌ دو دریا نیز همچون‌ دریای‌ بزرگ‌ فراخ‌ کرد در جنوب‌ خونیرس‌ جای‌ دارند و به‌ ایران‌ ویچ‌ نزدیک‌ترند. دریای‌ دیگری‌ نیز در شمال‌ خونیرس‌ پدید می‌آید که‌ کَمرود نام‌ دارد.   و آن‌ را با دریای‌ خزر یکی‌ شمرده‌اند.   دریای‌ دیگری‌ که‌ سیاه‌ بُن‌ نام‌ دارد، در شمال‌ و به‌ سوی‌ غرب‌ خونیرس‌ کشیده‌ می‌شود   و آن‌ را با دریای‌ سیاه‌ و مدیترانه‌ یکی‌ می‌گیرند.   دو شاخة‌ دیگری‌ از دریای‌ فراخ‌ کرد تبدیل‌ به‌ دو دریای‌ بی‌نام‌ می‌شوند که‌ با توصیفی‌ که‌ از آنها می‌شود، یکی‌ در شرق‌ با خلیج‌ بنگال‌ همسانی‌ می‌یابد و دیگری‌ در غرب‌، دریای‌ سرخ‌ را به‌ ذهن‌ می‌آورد.

 پس‌ از دریاها نوبت‌ به‌ رودها می‌رسد که‌ سرچشمه‌ در البرز دارند از دو رود بزرگ‌ سخن‌ به‌ میان‌ آمده‌ است‌ یکی‌ رنگ‌ها یا ارنگ‌ رود   یا اروندرود است‌ که‌ دجله‌   تیز یا تازان‌ نیز نامیده‌ می‌شود   و با دجله‌ همسان‌ شمرده‌ شده‌ است‌.

 دیگری‌ ونگهوی‌ یا وه‌رود   است‌ که‌ همچون‌ ارنگ‌ رود از البرز سرچشمه‌ می‌گیرد و به‌ سوی‌ شرق‌ سرازیر می‌گردد و آن‌ را با سند یکسان‌ می‌گرفتند و بعداً با جیحون‌ یکی‌ شمرده‌اند.   در بندهشن‌ آمده‌ است‌ که‌ وه‌رود به‌ خراسان‌ بگذرد و به‌ سرزمین‌ سند رود و به‌ هندوستان‌ به‌ دریا ریزد و در آنجا آن‌ را مهران‌ رود خوانند.

 از رود دائیتی‌ یا وِه‌ دائیتی‌   نیز باید سخن‌ به‌ میان‌ آوریم‌   که‌ پیش‌نمونه‌های‌ نخستین‌ انسان‌ و نخستین‌ چهارپا در کنار آن‌ آفریده‌ می‌شوند و در کنار آن‌ جان‌ می‌دهند  و همچنین‌ زردشت‌ در کنار آن‌ به‌ هم‌پُرسگی‌ اورمزد می‌رسد و وحی‌ دین‌ بِهی‌ را دریافت‌ می‌کند.   این‌ رود آب‌های‌ تازنده‌ را سروَر است‌.   از رودی‌ به‌ نام‌ درزیگ‌ یا دراجه‌  نیز نام‌ باید برد که‌ در کنار خانة‌ پوروشَسْب‌ جاری‌ بوده‌ است‌ و زردشت‌ در کنار آن‌ به‌ دنیا آمده‌ است‌.   در بندهشن‌ از رودهای‌ بزرگ‌ دیگری‌ نیز سخن‌ به‌ میان‌ می‌آید که‌ همه‌ از البرز سرازیر می‌شوند و چنین‌ از آنها یاد می‌شود: که‌ این‌ بیست‌ رود که‌ سرچشمه‌ آنها به‌ البرز است‌، در زمین‌ فرو شوند و در خونیرس‌ به‌ آشکارگی‌ رسند.   ضمنا به‌ دو دریاچه‌ یا چشمه‌ ـ دریا نیز اشاره‌ کنیم‌ که‌ بنا بر بندهشن‌ بر روی‌ زمین‌ گشوده‌ شوند که‌ یکی‌ را چیچست‌ خوانند، دریاچة‌ ژرف‌، نمکین‌ آب‌، بی‌تازش‌ و بی‌زندگی‌  ، که‌ بر ساحلش‌ آتشکدة‌ آذرگشسب‌ نشیند.   این‌ دریاچة‌ اساطیری‌، که‌ کیخسرو بر کنارة‌ آن‌ بتکده‌ها را ویران‌ می‌کند  ، با دریاچة‌ ارومیه‌ یکسان‌ شمرده‌ شده‌ است‌. از دریاچة‌ دیگری‌ به‌ نام‌ سووَر یا سوبر   نیز سخن‌ گفته‌ می‌شود که‌ بنا بر بندهشن‌ در سرزمین‌ اَبَرشهر، بر سر کوه‌ توس‌  ، روشن‌ و پاک‌، آتش‌ بُرزین‌ مهر را بر کنار دارد و ناپاکی‌ها را کنار می‌نهد  . حدود این‌ دریاچه‌ را در اطراف‌ نیشابور فرض‌ کرده‌اند. به‌ دریاچة‌ اساطیری‌ کیانسه‌ نیز باید اشاره‌ کنیم‌ که‌ در سیستان‌ قرار دارد   و نطفه‌های‌ زردشت‌ را در درون‌ خود حراست‌ می‌کند که‌ مادرانِ موعودانِ زردشتی‌، با آب‌تنی‌ در این‌ آب‌ بارور خواهند شد.   این‌ دریا را با دریاچة‌ هامون‌ همانند کرده‌اند.

 فهرست‌ دریاها و رودهای‌ اساطیری‌ در اینجا به‌ پایان‌ نمی‌رسد.   به‌ اختصار کوشیدیم‌ و تلاشی‌ بود بر اینکه‌ خلیج‌ فارس‌ را نیز در دنیای‌ زیبای‌ اساطیریمان‌ جای‌ دهیم‌ و تاریخ‌ این‌ دریای‌ نیلگون‌ سرزمین‌مان‌ را نیز به‌ هزاره‌ها بکشانیم‌.

موضوع: 70, بررسی و نقد کتاب | تگ: ایرانشناسی

دمکاره/تمکاروم Damkara/tamkarum

دمکاره/تمکاروم (به انگلیسی Damkara/tamkarum) در جامعه بابل به کسانی گفته می شد که در مقام کارگزار معابد به تجارت و وام دادن،  زر و سیم یا جو می پرداختند.  در هند  دمکاره نام جائی است نزدیک پرویز پور، در فاتح پور اوتارپرادش نزدیک رود یمونا.  در مازنی دمکاره را به معنای کشاورزی که بومی نیست بکار می برند.