۱۴۰۵ شهریور ۳, سه‌شنبه

نه همی بازشناسند عبیر از سرگین نه گلستان بشناسند ز آبستنگاه . قریع الدهر. سرگین و نگارش آن بخط پهلوی

 سرگین و نگارش آن بخط پهلوی؟

واژهٔ «سرگین» در زبان فارسی میانه (پهلوی ساسانی یا کتابی) به صورت sargēn (یا به املای کتیبه‌ای و کتابی: slgyn') نوشته و تلفظ می‌شده است. این واژه ریشه‌ای کهن دارد و شکل اوستایی آن sairya- بوده است.

در ادامه نگارش و ویژگی‌های این واژه در خط پهلوی بررسی شده است:

۱. املای پهلوی (Middle Persian Spelling)

خط پهلوی کتابی (پارسیک) سیستمی شکسته‌پوسته و دارای حروف چندمعناست. واژهٔ سرگین با حروف زیر در متون پهلوی کتابی نوشته می‌شود:

  • س (s)

  • ر (r)

  • گ (g)

  • ی (y)

  • ن (n)

در املای سنتی پهلوی، این واژه به شکل پیوسته به صورت slgyn' نگاشته می‌شود.

۲. نکات خط پهلوی برای این واژه

  • حرف «گ» و «د» و «ج»: در خط پهلوی، حروف گ، د، ج و گاهی ی از یک حرف مشترک استفاده می‌کنند؛ بنابراین حرف «گ» در سرگین با همان شکل حرف مشترکِ گرافیکی نوشته می‌شود.

  • حرف «ر» و «و» و «ن»: حروف ر، و، ن نیز در بسیاری از مواقع در خط پهلوی کتابی به شکل‌های بسیار مشابه یا پیوسته تحریر می‌شوند که تشخیص آن‌ها نیازمند آشنایی با سیاق خط پهلوی است.

  • به دلیل ماهیت هوتن (Pahlavi script ambiguity)، خوانش دقیق این دست واژه‌ها در کتب پهلوی متکی بر سنت سینه به سینه و آوانویسی‌های پازند است.

نکتهٔ تاریخی: این واژه پس از ورود اسلام به زبان عربی نیز راه یافت و معرب آن به صورت «سرجین» یا «سرقین» درآمد.

آیا می‌خواهید واژهٔ دیگری را نیز به خط پهلوی بررسی کنیم؟