هر چه بودم بخانه خم و کنور وانچه از گونه گون قماش و خنور ریشه و نگارش به حروف پهلوی قماش

 هر چه بودم بخانه خم و کنور

وانچه از گونه گون قماش و خنور 

 ریشه و نگارش به حروف پهلوی  قماش

این بیت، از جمله‌ی شاهدهای کهن و ارزشمندی است که در فرهنگ‌ها و متون قدیم (از جمله در ذیل برخی واژه‌ها یا اشعار منسوب به شعرا و متقدمان مانند ابومنصور طریان یا مشابه آن) نقل شده است.

ریشه‌شناسی، معنای واژگان کلیدی و نگارش آن‌ها به خط پهلوی (پارسی میانه) به تفکیک به شرح زیر است:

۱. بررسی بیت و واژگان کلیدی

• خم و کنور: «خم» به معنای خمره و ظرف بزرگ سفالین است و «کنور» (یا کندوله و کنونه) نیز به معنای انبار، ظرف بزرگ گلی یا محلی برای ذخیره غلات و حبوبات در خانه بوده است.
  
  
• قماش و خنور: «قماش» در این‌جا به معنی اسباب، متاع و خرده‌ریزه‌های خانه است و «خنور» (در اینجا مخفف یا هم‌خانواده با همان ظروف و انباردانه‌های خانگی یا ظرف ذخیره).
  
  

۲. نگارش و ریشه پهلوی واژه‌ها

الف) کلمه «خم» (Xom / Xum)

• ریشه پهلوی: این واژه ریشه‌ای کهن در زبان‌های ایرانی دارد و در پارسی میانه به صورت xumb (خومب / خُم) به کار می‌رفته است.
  
  
• نگارش به خط پهلوی (کتابی/پازند):
  
  
  • حروف منفصل/اجزاء: $\text{𐭧}-\text{𐭥}-\text{𐭬}$ (خ - و - م)
    
    
  • شکل پیوسته در پهلوی کتیبه‌ای/کتابی: مجموعه حروف شامل x (خـ) و m (ـم).
    
    

ب) کلمه «کنور» (Kanūr / Konūr)

• ریشه پهلوی: به معنای انبار غله، تودان، یا ظرف بزرگ گلی. در پهلوی و زبان‌های ایرانی میانه ریشه‌های مرتبط با انباشتن و انبار کردن (kan به معنی کندن یا انباشتن) دارد.
  
  
• نگارش به خط پهلوی:
  
  
  • حروف منفصل/اجزاء: $\text{𐭪}-\text{𐭭}-\text{𐭥}-\text{𐭫}$ (ک - ن - و - ر)
    
    

ج) کلمه «قماش» (Qomāš)

• نکته ریشه‌شناختی: برخ تصور عامه که آن را واژه‌ای صرفاً عربی می‌دانند، بسیاری از محققان زبان‌شناسی تاریخی بر این باورند که «قماش» (معرب قمش) خود از ریشه‌های ایرانی باستان یا وام‌واژه‌های کهندانی است که به زبان عربی راه یافته و سپس با معنای اسباب خانه و متاع برگشته است. در پهلوی شکل‌های نزدیک به آن برای اسباب و کالا وجود داشته است.
  
  
• نگارش به خط پهلوی:
  
  
  • از آنجا که صدای «ق» و «ش» خاص در خط پهلوی با حروف محدود آن (کاف/گاف برای ق، و شین) نگاشته می‌شده، فرم نوشتاری آن با حروف پهلوی بر مبنای تلفظ صامت‌ها به صورت $\text{𐭪}-\text{𐭌}-\text{𐭠}-\text{𐭱}$ (ک - م - آ - ش) بازسازی می‌شود.
    
    

د) کلمه «خنور» (Xanūr / Xonūr)

• ریشه پهلوی: به معنای ظرف سفالین، کاسه بزرگ یا انبار خانه. این واژه اصالتاً پهلوی است (در پازند و فارسی میانه به صورت ظروفدان و انباردانه‌ها کاربرد داشته است).
  
  
• نگارش به خط پهلوي:
  
  
  • حروف منفصل/اجزاء: $\text{𐭧}-\text{𐭭}-\text{𐭥}-\text{𐭫}$ (خ - ن - و - ر)