کسپوی. نسبت به کَسپه است از قراء نخشب:
سرِ اطبا استاد کَسپوی کو هست/ز پشت هفت پدر اوستاد هفت اقلیم.
سوزنی. این استاد کسپوی اهل کسپه در نزدیکی نخشب که بوده؟
کسپوی (منسوب به کَسپه یا کَسبه) در متون جغرافیایی و تاریخی و به شهادت فرهنگنامههایی چون لغتنامه دهخدا، روستایی (قریه) از توابع نخشب (یا همان نسف/قرشی در منطقه فرارود یا ماوراءالنهرِ تاریخی، در ازبکستان امروزی) بوده است.
درباره شخصیت «استاد کسپوی» که حکیم سوزنی سمرقندی (شاعر طنزپرداز و هجاساز نامدار قرن ششم هجری) در این بیت به او اشاره کرده است:
- هویت تاریخی:
از آنجا که سوزنی در اشعار خود به طنز، هجو، مناظره و ذکر اصناف و افراد مختلفِ روزگار خود (از پزشکان، شعرا، دانشمندان و پیشهوران ماوراءالنهر) پرداخته است، این فرد پزشکی برجسته یا حکیم و استادی بومی از خطه نخشب و اهل روستای کسپه بوده که شهرتی در طبابت یا فنون زمان خود داشته است. - سبک اشاره در شعر:
سوزنی در این بیت با طنز و مبالغهای که مخصوص لحن اوست، به مهارت و تبحر این پزشک یا استاد اهل کسپه اشاره میکند و او را «سرِ اطبای هفت اقلیم» میخواند که پیشهاش در خانوادهاش ریشهدار بوده است.
جزئیات زندگینامه، نام کامل یا آثار مکتوبی از این «استاد کسپوی» در تذکرههای کهن باقی نمانده و شهرت او منحصراً به واسطه همین بیت از اشعار سوزنی سمرقندی در تاریخ ادبیات و لغتنامهها ثبت شده است.
این ویدیو زمینه تاریخی و فرهنگی مناسبی پیرامون جغرافیای تاریخی منطقه نخشب و رویدادهای آن فراهم میکند.
