دختندر
دختر زن باشد [رودکی گوید:
جز بمادندر نماند این جهان کینه جوی
با پسندر کینه دارد همچو با دختندرا]
مطلوب است نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی؟
نگارش واژگان و اصطلاحات خاص پارسی (دری کهن) ذکر شده در این بیت رودکی (
مادندر، پسندر، دختندر یا بادختندرا) به خط پهلوی کتابی (ساسانی) به شرح زیر است.خط پهلوی خطی است consonantal (همخوانی) و بسیاری از واژههای فارسی میانه و پسین با همان ریشههای کهن در این خط بازتاب یافتهاند.
-در (یا پسوند نسبت و مکانساز و مقایسهای که در اینجا به معنای خویشاوندی اندرونی/ناتنی یا همسران پدر به کار رفته) در ادبیات میانه و باستان ریشه دارد.واژهنامه و معادل نویسی خط پهلوی (کتابی)
- مادندر (مادر ناتنی / زن پدر):
- نویسهگردانی آوایی: مَادَندَر (mādandar)
- نگارش به پهلوی: 𐭬𐭠𐭲𐭭𐭛𐭫 (m-𐭠-t-n-d-l)
- (ساختار واژه: ماد/مادر + اندر)
- پسندر (پسر ناتنی):
- نویسهگردانی آوایی: پِسَندَر (pasandar)
- نگارش به پهلوی: 𐭯𐭮𐭭𐭛𐭫 (p-s-n-d-l)
- (ساختار واژه: پس / پسر + اندر)
- دختندر / بادختندرا (دختر ناتنی):
- نویسهگردانی آوایی: دوختَندَر (duxtandar)
- نگارش به پهلوی: 𐭣𐭥𐭧𐭲𐭭𐭛𐭫 (d-w-ḥ-t-n-d-l)
- (در متن رودکی «بادختندرا» یعنی با دختندر + الفی که نشانه الحاق یا حرف اضافه است)
برگردان کامل مصراع دوم بیت به خط پهلوی
بند مربوط به «با پسندر کینه دارد همچو با دختندرا» با احتساب واژگان اصیل ایرانی باستان و میانه در خط پهلوی کتابی به صورت پیوسته (با لحاظ ویژگی اتصال حروف در خط پهلوی) به شکل زیر نوشته میشود:
𐭡𐭠 𐭯𐭮𐭭𐭛𐭫 𐭪𐭩𐭭𐭠 𐭣𐭠𐭓𐭩𐭃 𐭤𐭬𐭰𐭥 𐭡𐭠 𐭣𐭥𐭧𐭲𐭭𐭛𐭫(بَا پسندر کین دارد همچو با دختندر)
نکته پژوهشی: پسوند
-در در این ترکیبات (مادندر، پسندر، دختندر) از یادگارهایکهن زبانهای ایرانی است که در فارسی نو به مرور جای خود را به ترکیبات عربی یا توصیفی (مانند نامادری، ناتنی) داد، اما در متون پهلوی و فارسی دری نخستین به وفور برای نشان دادن خویشاوندیهای درونخانوادهای موازی به کار میرفته است.
