کَذَر مردم احمق باشد، خجسته سرخسی گفت:
برین شش ره آمد جهان را گذر
چنین دان که گفتم ترا ای کَذَر
مطلوب است شرح بیت و معانی لغات پیشا اسلامی، اعم از ایرانی یا انیرانی، و نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی یا دیگر خطوط پیشا اسلامی؟
شرح و معنی بیت معنی بیت بدین صورت خواهد بود: «اگر گذرگاه و میدانِ کار، جولانگاه مردم احمق و نادان باشد [پس تعجبی ندارد]؛ خجسته سرخسی گفت که جهان بر این شش راه (جهت) میگردد، و تو نیز این حقیقت را دربارهی جایگاه و احوال اینگونه مردمان (کَذَر) چنین بدان.» در اینجا شاعر روزگار یا اجتماعی را توصیف میکند که امور در دست افراد نادان و سبکسر افتاده است.
ریشهشناسی واژه «کَذَر» (به معنای ابله و نادان)
این واژه از ریشههای کهن ایرانی است که در حوزهی واژگان تحقیرآمیز یا توصیف صفات اهریمنی و نکوهیده در متون پهلوی و اوستایی ریشه دارد.
در پهلوی ساسانی، ریشههای مرتبط با تباهی خرد و نادانی با واژگانی نظیر kad- (پیشوند پهلوی و اوستایی به معنای بد، کاسته، ناقص، مانند کدخدای یا کدبانو در معنای کهن یا واژگان مرکب) و پسوندهای توصیفی ساخته میشدهاند.
در مقایسه با پارسی باستان، پیشوند ka- یا kad- به همراه عناصر معناییِ زوالِ خرد، دلالت بر نقصانِ عقل یاستی دارد.
برگردان واژه «کَذَر» (ابله) به خط پهلوی کتابی نگارش این واژه (kazar) بر اساس حروف همخوان پهلوی ساسانی (کاف و ذال/دال):
𐭪𐭆𐭫 (k-z-l / k-ḏ-r)
