۱۴۰۵ شهریور ۵, پنجشنبه

آبگیر آبدان بود، عماره گوید: باد بهاری بِآبگیر بر آمد چون رخ من گشت آبگیر پر از چین.

 آبگیر 

آبدان بود، عماره گوید:

باد بهاری بِآبگیر بر  آمد 

چون رخ من گشت آبگیر پر از چین

مطلوب است نگارش واژه های پارسی باستان این بیت بخط پهلوی؟

برگردان این بیت از شاعر نامدار قرن چهارم، «عُماره مروزی»، به خط پهلوی ساسانی (کتیبه‌ای یا کتابی) مستلزم بازنویسی واژگان آن بر اساس ریشه‌های باستانی و میانه است.

متن بیت

باد بهاری بآبگیر برآمد
چون رخ من گشت آبگیر پر از چین


واژه‌شناسی و ریشه‌یابی (پارسی باستان / میانه)

باد (Pahlavi: wād): از ایرانی باستان vāta-

بهاری (Pahlavi: bahārīg): منسوب به bahār (پهلوی: wahār)

برآمد (Pahlavi: frāz آمد / xwāst یا abar-آمد): پیشوند فعلی و بن فعل

چون (Pahlavi: چون / čِي): ادات تشبیه

رخ (Pahlavi: رخ / rōx یا چهره čihr)

من (Pahlavi: من / man)

گشت (Pahlavi: gašt): از پهلوی ガش̌تن (gaštan)

پر (Pahlavi: purr)

از (Pahlavi: az)

چین (Pahlavi: چين / čīn به معنای شکن و چین‌وچروک)

آبگیر (Pahlavi: ābgīr): ترکیب «آب» (āb) + پسوند یا بن «گیر» (gīr از ریشه گرفتن)
نگارش خط پهلوی کتابی (Pahlavi Book Script)
خط پهلوی کتابی (متأخر) به دلیل داشتن حروف هم‌آصدا و شکستگی‌های نگارشی به صورت زیر نوشته می‌شود (از راست به چپ):

باد بهاری: 𐭥𐭠𐭣 𐭡𐭧𐭠𐭫𐭩𐭪 (wād bahārīg)

بآبگیر برآمد: 𐭡𐭠𐭯𐭢𐭩𐭫 𐭯𐭫 𐭠𐭬𐭣 (abar ābgīr frāz-amad)

چون رخ من گشت: 𐭰𐭅𐭍 𐭫𐭥𐭧 𐭬𐭍 𐭢𐭱𐭲 (čōn rōx man gašt)

آبگیر پر از چین: 𐭠𐭯𐭢𐭩𐭫 𐭯𐭥𐭫 𐭠𐭆 𐭰𐭩𐭍 (ābgīr purr az čīn)
نکته تخصصی: زبان «پارسی باستان» (زبان کتیبه‌های هخامنشی) متوفی بر سده چهارم پیش از میلاد است و واژگانی چون «بهاری» یا ساختار این اشعار دری در آن دوره به شکل کامل وجود نداشته‌اند؛ بنابراین، استاندارد رایج برای نگارش متون متأخر اسلامی به خط پهلوی، استفاده از خط پهلوی ساسانی (کتابی یا کتیبه‌ای) متعلق به دوره ساسانی و پس از آن است.