۱۴۰۵ شهریور ۶, جمعه

چَنیوَر/چینَوَد صراط باشد و سایر (؟) بهشت باشد [عنصری گوید: ترا هست محشر رسول حجاز دهنده بپول چنپور جواز].

 چینود. [ ن َ وَ ] (اِخ ) (پُل ) صراط. چینوت. پل صراط به اعتقاد زرتشتیان. به موجب روایات زردشتی، یک سوی این پل بر روی قله ٔ دائیتی است، که نزدیک رودی است بهمین نام، و در ایران ویج واقع است، و سوی دیگرش بر کوه البرز قرار دارد، و درزیر پل، در حد میانه های آن ، دروازه ٔ دوزخ است. در کتب و روایات زردشتی راجع به این پل و دشواریهائی که در هنگام عبور از آن پیش می آید سخن بسیار رفته است. به اعتقاد عامه ٔ زردشتیها این پل در هنگام عبور نیکان و خاصان به قدر کافی گشاده و عریض میشود، و در موقع عبور بدکاران تا به اندازه ٔ لبه ٔ تیغی باریک میگردد، و از این رو روح بدکار از آنجا بدرون دوزخ می افتد. اوصاف چینود با آنچه نزد مسلمین راجع به پل صراط گفته میشود شباهت بسیار دارد. (دائرة المعارف فارسی). در فرهنگهای فارسی این کلمه به صورت خنیور نیز آمده است که ناگریز مصحف و محرف کلمه ٔ چینود باید باشد ونیز در اشعار شاعران و شاید در تداول این کلمه صورت چنیود نیز یافته است چنانکه اسدی به هر دو صورت و عنصری به صورت اخیر آن را بکار برده است:

ترا هست محشر رسول حجاز
دهنده به پول چنیود جواز.

عنصری.


بدانی که انگیزش است و شمار
همیدون به پول چنیود گذار.

اسدی.


رهاننده روز شمار از گداز
دهنده به پول چنیود جواز.

اسدی.


و اینک شواهد کلمه ٔ چینود :
سیه روی خیزد ز شرم گناه
سوی چینودپل نباشدش راه.

اسدی.


رهی سخت چون چینود تن گداز
تهی چون کف زفت روزنیاز.

اسدی.


اگر خود بهشتی و گر دوزخی
گذارش سوی چینودپل بود.

اورمزدی.

//////////////


چَنیوَر/چینَوَد  
صراط باشد و سایر (؟) بهشت باشد [عنصری گوید: 
ترا هست محشر رسول حجاز
دهنده بپول  چنپور   جواز]
مطلوب است نگارش واژه های پارسی باستان این قطعه بخط پهلوی؟

واژه‌های «چَنیوَر / چینَوَد» (پل چینود یا صراط در اسطوره‌شناسی مزدایی و ادب فارسی) و بیت منسوب به عنصری بلخی:

ترا هست محشر رسول حجاز / دهنده به‌پول چنیوَر/چینیوت جواز

بررسی ریشهٔ باستانی این واژگان و نگارش آن‌ها در خط پهلوی (کتیبه‌ای و کتابی/پازند):

۱. ریشه‌شناسی واژه (پارس باستان / اوستایی)

  • پل چینَوَد (به اوستایی: ciniuwatō pərətu-, به پهلوی: cinwad pad / cinwar) به معنای «پل داوری» یا «پل گذر و گزینش» است که روان درگذشتگان از آن عبور می‌کنند.

  • شکل پهلوی میانه این واژه به صورت 𐭪𐭩𐭭𐭥𐭠𐭲 (cynwdt / činvat) یا با دگرگونی آوایی «د» به «ر» (چنیور / خنیور) آمده است.

۲. نگارش به خط پهلوی کتابی (سجزی / گشته)
در خط پهلوی متون دینی و ادبی (پازند/فارسی میانه ساسانی)، واژهٔ «چینود» یا «چنیور» با حروف منفصل یا متصل پهلوی به شکل زیر نوشته می‌شود:

  • 𐭪𐭩𐭭𐭥𐭠𐭲 (č - y - n - w - d/t)

  • نویسه‌گردانی حروف به پهلوی کتابی:

    $$\text{𐭪 (č) + 𐭩 (y) + 𐭭 (n) + 𐭥 (w) + 𐭠 (ا) + 𐭲 (t/d)}$$
۳. نگارش کامل مصراع دوم بیت با خط پهلوی (بر مبنای املاء پهلوی میانه)
اگر مقصود نگارش اجزای کلیدی این بیت کهن (مانند جواز، پول/پُل، و چینود) با خط پهلوی باشد:

  • پل / پول: 𐭯𐭥𐭫 (pwr)

  • جواز (برات/دستور): 𐭲𐭥𐭠𐭩 (twạy / tovāy)

  • چینیوت / چینود: 𐭪𐭩𐭭𐭥𐭲 (cynwt)

عبارت کلیدی «چنیوَر جواز» در خط پهلوی کتابی بدین صورت نمایان می‌گردد:
$$\text{𐭪𐭩𐭭𐭥𐭫/𐭲 \quad 𐭲𐭥𐭠𐭩}$$